Agar-Erdene's Weblog

The year of the Realization

2010-12-31T17:12:00.002+08:00

2010 was a good year for me. In a nutshell, it was the year of the realization. I think it means that accumulate the experiences over my life and so on figure it out deeply and steadily. I hope that I was. As Robert Byrne once said “The purpose of life is a life of purpose”, now I’m thinking about what is my purpose this year. Also I’m thinking about what kind of accomplishments do I need to acquire and arranging a waste of time-things to avoid. Everybody happy new year! The world is wide and many things to do.

Every picture tells a story #6

2010-12-16T14:39:00.003+08:00

Here are some of Ulaanbaatar photos of the early 30, 40’s. Many people gathered around Sukhbaatar Square tocelebrate the day of May. National University of Mongolia appears outside thesquare. A dome building was located at the base of the current Government palace.A UAZ 476 passes through the newly built tunnel Cosmos.
Oh. Time flies, never to return. But the photos remain. Click to larger photos.

Book of life

2010-12-07T10:03:00.005+08:00

If there are temptinggood books I always buy them no doubt. Then I glimpse and put them on my bookshelf.I’m already a damn good collector of books, but it is doubtful that whether Iread them all. Finally, I bought The Brothers Karamazov by Fyodor Dostoevsky and began reading it. But so many dusted books that I collected before, waitingfor me. Rarely when I glanced at these mournful books I conceive that my lifeis limited, but books to read are unlimited. As much as a growing number of mybooks, time to read the books down on the contrary.

Season

2010-12-01T14:19:00.001+08:00

Цаг хугацаа бол бүгдийн эзэн гэж
Шал дэмий юм би бодож явжээ
Ой санамж, бодол бясалгал минь л
Одоо, ирээдүй, өнгөрсөн бүгдийн эзэн юм.

Б.Галсансүхийн ийм нэг шүлэг байдаг. Цаг хугацаа бүхний эзэн мөн эсэхийг "цаг хугацаа" өөрөө харуулах эсэхийг мэдэшгүй. Энэ нь бидний оюун ухаан цаг хугацаа гэдэг ойлголтод хэрхэн хандаж байгаагийн илрэл юм. Хүмүүс нэгэнтээ орон зайн хэмжээсийг ашиглан цаг хугацаа гэх ойлголтыг бий болгосон. Гэтэл энэ нь үнэн хэрэгтээ "жинхэнэ цаг хугацаа" мөн үү, үгүй юу гэдгийг өнөөгийн ухамсрын түвшинд ойлгон мэдрэх боломж хомс.
Таталцлын хууль ёсоор бид дэлхий дээрхи үнэмлэхүй цаг хугацаанд захирагдан амьдардаг ч бодит мөн чанартаа цаг хугацааны хоёр дахь хэмжээс байдаг гэдгийг шинжлэх ухаан аль хэдийнэ тогтоочихсон билээ. Хүмүүс хөдөлгөөн ба орон зайн хамаарлыг арай ядан ойлгохоос бус жинхэнэ цаг хугацааг мэдэрч чаддагүй гэсэн үг. Орон зайд цаг хугацааны эхлэл, эсвэл төгсгөл гэж үгүй, харин өнгөрсөн, одоо, ирээдүй хэмээх ойлголт нь ердөө л тархинд буусан харанхуй ойлголт төдий зүйл байж магадгүйг яруу найрагч маань энэ шүлгээрээ илэрхийлсэн юм шиг санагддаг.

Erratic

2010-10-19T09:31:00.004+08:00

Монголын нийгэм цомхоныг хэлэх үү, зарим нөхөд Facebook, Twitter ашиглаад л парламентад сонгогдчихыг боддог бололтой. Бас "Мессенжер дээрээ л бүртгэчих, тэгвэл улс төрд болж байгаа хамгийн шинэ мэдээ мэдээллийг явуулж байя" гэх юм. Дэмжээд байхад итгэл даадаггүй улс төрчдөөсөө яаж салья даа гэж байхад хэн ч дэмжихгүй байхад би улс төрч гээд зүтгээд байдаг хүмүүсийг яалтай билээ.

Two poems about leaf

2010-08-31T11:00:00.003+08:00

Цаг үеийнхээ нэртэй яруу найрагчид маань навчны тухай төсөөтэй шүлэг бичсэн байхыг санамсаргүй олж уншив. 1968 онд Рэнчиний Чойном:

Өчигдөр модны навчис унасан.
Өөрөөс минь, сэтгэл зүрхнээс минь унаж байгаа юм шиг л
Навчис эргэлдэн унах нь хайран байв.
Нарны хэлтэрхийнүүд шиг шаргалтан унах нь хайран байв.

гэжээ. Харин 1983 онд Дэндэвийн Пүрэвдорж ийнхүү шүлэглэжээ.

Намрын мөчрөөс
Навч хийсэн унав.
Навчтай хамт
Нар хэлтрэн унав.
Нарны хэлтэрхийтэй
Намрын өдөр унав.
Намрын тэр өдөр
Надаас гандан унав.

The Museum of Innocence

2010-08-30T09:26:00.002+08:00

“Сайн номыг уншаад дуусахад сайн найзаа алдсантай адилхан санагддаг” гэж хэлсэн байдаг. Киног 2-3-хан цагт үзчихдэг болохоор тэрүүхэн үедээ бодогдоод өнгөрдөг. Харин номыг ядаж 2-3 өдөр, эсвэл 7-гоос дээш хоног унших тохиолдол байдаг тул дууссаны дараа өнөөх номоо номын тавиурт нь буцаагаад тавих гэхээр салж чадахгүй дасчихсан байдаг юм.
Сарын өмнө Орхан Памукийн The Museum of Innocence-ыг худалдаж аваад зав зайгаараа барьж суусаар одоо л нэг юм уншиж дуусгах шив. (Нобелийн шагнал хүртсэнээсээ хойш гаргасан анхны ном нь гэсэн. Өмнө нь Snow, My name is Red гэх мэт номуудаараа алдартайг нь мэдэх юм.) Нэг сар хамт байсан болохоор уншаад дууссаны дараа дээрхи шиг сэтгэгдэл дахиад л төрнө лээ. Зохиолд үнэнч хайр сэтгэлийнхээ төлөө нэг насны амьдралаа гаргуунд хаяж буй Кемал гэх залуугийн тухай гарна. Түүний этгээд сонин зан төрх, амьдралыг үзэх үзлийг нь 1970-1980-аад оны Турк орны нийгмийн амьдралтай холбон бичсэн нь сонирхолтой байлаа. Кино урлаг, уран зураг, чамин тансаг ресторан, царайлаг бүсгүйчүүд гээд бүгд л гарна. Памук энэ номоороо эх орон, зан заншил, ахуй амьдралаа үнэхээр сайн рекламджээ гэсэн бодол төрсөн. Очиж үзмээр санагдтал л... Памук өөрөө бодит амьдрал дээр The Museum of Innocence-г барьж босгохоор ажиллаж байгаа гэсэн.
Энэ ондоо багтаад амжвал хоёр дажгүй ном унших бодолтой байгаа. Энэ удаад харин уран зохиолын бус хоёр ном уншихаар төлөвлөж буй. Нэг түүхийн ном, нэг нийгэм улс төрийн сэдэвтэй ном. My life goes on with the books...

Top hits music June and July, 2010

2010-08-02T22:40:00.004+08:00

Сүүлийн хоёр сарын турш хамгийн их сонссон дуунуудаа жагсааж үзлээ. Аранби, алтернатив жанрын дуунуудад голдуу дурласан байна. World Cup-ын үеэр theme дуунуудыг нь тэртэй тэргүй маш ихээр сонссон тул энд дурдсангүй. Калифорниас гаралтай Train хамтлагийн өнгөрсөн жил гаргасан Save Me San Francisco цомог таалагдсан. Тэр дундаа You Already Know дуу нь энэ зуны хит юм уу даа хэхэ. Бас Parachute гээд тас дуу бий. Keane-ы Night Train цомог дажгүй санагдав. 2010 оны хавар гаргасан цомог гэсэн. Дуулахнээ энд тэндэхийн жагсаалтуудад овоо л явж байгаа юм билээ. Ер нь хөгжмийн ертөнцөөс дор хаяж нэг жил хоцордог заншил сүүлийн хэдэн жил тогтоод байгаа юм хойно яая гэхэв. Энэ дуунуудыг хэдэн жилийн дараа дахин сонсох үед классик мэт санагдах байх гэж найдья.

Train - You Already Know(Alternative)
Jay Sean - All or Nothing (R and B)
Kesha - Blind (Electro Pop)
Taylor Swift - Change (Country)
Jay Sean - Down (R and B)
Keane - Looking Back (Alternative)
Rihanna - Fire Bomb (R and B)
Circa Survive - I felt free(Indie)
Jesse McCartney - My Baby (Dance pop)
B.o.B - Nothin’ on You (Hip hop)
Train - Parachute (Alternative)

World Cup 2010

2010-06-11T09:33:00.005+08:00

Миний санахын 1990-ээд оны эхээр жаахан бацаан байхдаа NBA-гийн улаан фэн байлаа. Зогсоо зайгүй үзнэ. Тэр үед Houston Rockets баг миний дэмждэг ганц баг, Hakeem Olajuwon шүтээн минь байв. Түүний спин эргэлт энэ тэрийг үзээд л биширдэг байж дээ. За тэгээд л season дуусаад play-off эхэлбэл бүр алгасахгүй үзнэ. 1995, 1996 онд өнөөх пуужингууд маань аварга болж байсан санагдана. Тэр үед Shaquille O'Neal, Penny Hardaway нар ид гарч ирж байсан. Orlando Magic-ыг манай пуужингууд 4-0 дэж байсан юмдаг.
Тэгэж байтал мөсний хоккей гэдэг юманд нугасгүй дуртай болов. 1997 оны үед гэхүү дээ. Detroit Red Wings, Colorado Avalanche гэх мэт супер багуудын тоглолтыг алгасахгүй үздэг болов. Тэр үед улаан жигүүрүүдэд оросын тавт мандаж байсан цаг. Colorado-д болохоор Peter Forsberg юу чаддагаа үзүүлж байсан юмдаг. Нэг спорт сонирхохоороо нөгөөдөхөө тэр чигт нь орхидог дутагдалтай. Нөгөө сагсан бөмбөг маань бүр хаягдсан.
Дараахан нь F-1-ийн фэн болов. Michael Shumacher, Damon Hill, Jacques Villeneuve нарын гал гарсан уралдааныг үзээд хоккейгаа болив. Би ямар юмаа хийж ийм дэмий юм үзэж байваа гэж боддог байв.
1998 онд Францад хөлбөмбөгийн дэлхийн цомын тэмцээн болсон тэр цагаас хойш хөлбөмбөгт дурлаж, одоо хүртэл үнэнч хөгжөөн дэмжигч нь, улаан фэн нь хэвээр явна. Үүнээс цааш газар үгүй гэдэг шиг үүнээс цааш спорт үгүй бололтой. Бусад спортыг хааяахан үздэг ч гэлээ хөлбөмбөг бол Number one ажээ. Зүгээр ч нэг үзэхгүй үзсэн шиг үзэж, дэмжсэн шиг дэмжинэ. Бас энэ спортын талаархи мэдлэгээр хэнээс ч дутахгүй. Ер нь илүү л гэж ярина хэхэ. Ямартай ч олон арван спорт үзэж сонирхож байсны эцэст эд бүгдээс хамгийн шилдэг нь хөлбөмбөг л гэж баттай хэлнэ.
Дөрвөн жил хүлээсний эцэст арай гэж нэг юм болдог энэ тэмцээнээ өнөөдрөөс эхлээд найз нөхөдтэйгээ, хамаатан садантайгаа суугаад үзнэ дээ. Эхний тоглолт Мексик-Өмнөд Африкийн багуудын хооронд болох нь. Мексик гэснээс хэдэн жилийн өмнө дэлхийн цомын тэмцээн дээр Мексикийн шигшээ өрсөлдөгчөө ялсанд баярлаад тэндэхийн нэг онц дэглэмтэй шоронгийн хуяг баярласандаа агаарт баахан хий буудаж, бүр давраад бүх хоригдлуудаа суллаад явуулчихсан гэдэг. Дараа нь нөгөө нөхрийг шүүх хурал болсон чинь харин эх орон, ард түмнийхээ төлөө сэтгэл зүрхээ зориулсан үйлдэл гэж үзээд ял шийтгэлгүй үлдээсэн гэж байгаа.
Хүн амьдралынхаа туршид олон аялал хийдэг. Спортын тухайд хөлбөмбөг эцсийн зогсоол ажээ.

Every picture tells a story #5

2010-06-05T13:09:00.007+08:00

1984 он. Уриа лоозунт нийгэм. Бүх юм эмх цэгцтэй агаад хатуу чанд дэг журам оршин байжээ.

Jonathan Livingston Seagull

2010-06-02T08:37:00.008+08:00

...Олонхи цахлай, нисэхийн тухайд гэвэл зөвхөн эргээс хоолтой газар хүртэл, тэндээс эргэж эрэг хүртэл яаж нисэх вэ хэмээх энгийн зүйлээс өөр юу ч мэдэхийг хүсдэггүй. Ихэнх цахлай хамгийн чухал нь хоол гэж боддог. Харин нэгэн цахлай нисэхийг эрхэмлэж хоолыг үл тооно. Тэрээр нисч сурахын аугаа хүслэнд автсан байлаа. Гэвч энэхүү эрхэм хүслийг нь бусад шувуу үл ойшоодог юм байна гэдгийг тэр мэджээ.
Тэрбээр чанга дуугаар хэлсэн нь: Ах дүү нараа, мянга мянган жилийн туршид бид гагцхүү загасны хойноос хөөцөлдөн амьдарчээ. Гэтэл одоо бид юуны тулд амьдарч байгаагийнхаа учрыг олцгоолоо шүү дээ. Бид цоо шинийг нээж танин мэдэх, эрх чөлөөтэй байхын тулд л амьдрах ёстой. Би та нарт юу сурч мэдсэнээ үзүүлье гэлээ.
Сүрэг цахлай гайхшран хэсэг байснаа нэгэн зэрэг: Энэ мөчөөс эхлэн бид чамайг дүүгээ гэж тооцохоо болилоо гэв.
Өнөөх цахлай амьдралынхаа бусад өдрүүдийг гав ганцаар өнгөрөөжээ. Тэр ганцаараа байгаадаа гутарч байсангүй. Харин цахлайнууд нисэхийн жаргалыг амсахыг хүссэнгүй, нүдээ нээхээсээ татгалзсан хэмээн бодон гуньж гутарч байлаа...

An excerpt from the novella "Jonathan Livingston Seagull" by Richard Bach

After the Intermission

2010-05-28T13:13:00.004+08:00

Сүүлийн бичлэгээс хойш хоёр сар өнгөрчээ. Цаг хугацаа урссаар. Саяхан л блогоос завсарлаж байгаагаа бичиж байсан бол одоо завсарлага дууссан тухай бичээд сууж байна.
Цаг хугацааны машин кинонд Александр гэдэг эрдэмтэн хайртай бүсгүйгээ зуурдаар алдсандаа гашуудаж, өнгөрсөн үе рүү аялан түүнтэйгээ дахин учирч, өнөөх золгүй тохиолдлоос зайлахыг хичээдэг ч тухайн мөчид бүсгүй нь ямар нэгэн байдлаар, ондоо тохиолдлоор нас барчихаад байдаг тухай гардаг. Тоймгүй олон удаа өнгөрсөн рүү очиж энэ мэтээр бүсгүйгээ аврахыг оролддог ч нэгэнт болж өнгөрснийг өөрчлөх боломжгүйд харамсдаг. Болж өнгөрсөн үйл явдлын үр дагавар өнөөдөр харагдан байх ёстой учраас түүнийг хожмоо өөрчлөх боломжгүй биз.
Гэхдээ бүх зүйл дуусчихаагүй гэж бодном. Өнгөрснийг ирээдүйн тусламжтайгаар өөрчилье. Цаг хугацаа зөвхөн нэгэн чигт явдаг учир яг одоо, энэ мөчид хийж буй үйлдэл, гаргаж буй шийдвэр ирээдүйг өөрчлөх нь тодорхой. Тухайн цаг мөчид бодлоготой, бодлогогүй гаргасан аливаа шийдвэрээс шалтгаалж ирээдүй өөрчлөгддөг бөгөөд энэ нь ганц ирээдүйг өөрчлөөд зогсохгүй өнгөрснийг ч өөрчлөх боломж байдаг. Учир нь одоо гаргасан шийдвэр ирээдүйд тодорхой үр дагаврыг авчирна, энэ нь хэсэг хугацааны дараа өнгөрсний үр дагавар болж үлдэнэ.
Гераклит бүх зүйл голын ус адил урсан оддог гэсэн. Тийм ч учраас нэгэнт өнгөрснийг өөрчлөх тухай бодолгүй, харин өнөөдөр гаргаж буй шийдвэрээрээ ирээдүйгээ өөрчилж чадваас хожим өнгөрснөө хэрхэн өөрчилснөө дурсан суух цаг тохиох юм.
Хоёр сарын өмнө бичсэн зүйлийнхээ үр дагаврыг өнөөдөр харж сууна. Би өнгөрснөө өөрчилж чаджээ. Хүн өөрөө цаг хугацааны эзэн аж.

Intermission

2010-03-27T00:06:00.005+08:00

Хорвоотой танилцсан түүх гэдэг шиг блогтой танилцсан цагаас хойш гурван жил өнгөрчээ. Өнгөрсөн хугацаанд бичсэн бүхнээ эргэн харахад хэрэгтэй, хэрэггүй юм их л бичиж. Үнэхээр өөрөө бичсэндээ ч эргэлзмээр зүйл их агаад одоо харахад инээд хүрмээр, ичмээр зүйл ч байх аж. Толгойноос минь ийм хачин бодол урган гарч байсан юм гэж үү хэмээн эргэлзмээр, гайхмаар зүйл ч байх аж.
Тэглээ гээд муудсан юм алга. Блогийн ачаар сайн найз нөхөдтэй болсон (байнга холбоотой байдаг блогчид мессенжер листэнд минь олон болжээ), үзэл бодлоо бусадтай чөлөөтэй хуваалцдаг болсон гэх мэт олон сайн талыг дурьдаад барахгүй. Тэр ч бүү хэл арав гаран жил уулзаагүй явсан найзаа ертөнцийн нөгөө өнцгөөс блогоороо дамжуулж олж байлаа. Хамгаас чухал нь үзэл санаа, бодлын ертөнц минь өнгөрсөн хугацаанд хэрхэн хувьсан өөрчлөгдсөөр ирснийг блогийн тусламжтай мэдэж авсан юм.
Юу хэлэх гэж ингэж нуршина вэ гэвэл хэсэг хугацаанд блогоос завсарлага авах болсонд оршино. Дан ганц блог ч бус өдөр тутмын нилээд олон зуршлаа түр болих, заримаас нь бүрмөсөн татгалзах шаардлага гарсан учраас тэр. Гэхдээ блог хөтлөх ажлаа түр больж байгаагаас бус байнга зочилдог блогуудаараа орж гарч байх биз. Энэ муухан блогоор үе үе зочилж, үзэл бодлоо хуваалцдаг нөхөддөө талархаж явдаг юм. Завсарлага дуусч, сонин хачин зүйл ихтэйгээр эргэн уулзах тэр цаг удахгүй бизээ.

"Mens Sana In Corpore Sano"

The man who loved books too much

2010-03-25T09:13:00.008+08:00

Унших ёстой гэсэн хоёр номоо олсон гэдэгтээ итгэлтэй байна.

1. Epic of Evolution - The Seven Ages of the Cosmos by Eric Chaisson
The Cosmic Dawn, The Invisible Universe зэрэг номуудын зохиогч Эрик ахын энэ номыг уншиж эхлээд байгаа юм. Өмнөтгөл үгээсээ л авахуулаад үнэхээр сонирхолтой гэдэг нь мэдэгдээд эхэлсэн. Ухамсар бий болсон цагаас хойш хүн гээч амьтан анх хоёр зүйлийг мэдэрч эхэлсэн гэнэ. Энэ нь юу гэвэл нэгдүгээрт, эр эм хоёр бие биенээ ойлгон мэдрэх, хоёрдугаарт, хүмүүс эргэн тойрон, хүрээлэн буй орчноо танин мэдэхийг л хүсдэг болсон аж. Бүрэн дүүрэн хариулт олоогүй хэвээр. Бид чухам хэн бэ, хаанаас ирэв? гэдэг асуултад хариулт олох нь туйлын хүслэн болох тухай бичсэн байна лээ. Сансар огторгуйд бид онцгой хэмээн бодож байсан тэр үзлээс харанхуй ертөнцөд хэн ч биш юм гэдгээ ойлгон мэдэх үзэл рүү шилжих хүртэл хүний амьдралд чухам юу болж өнгөрсөн тухай энэ ном өгүүлэх бололтой.

1. Particle Epoch: Simplicity Fleeting
2. Galactic Epoch: Hierarchy of Structures
3. Stellar Epoch: Forges for Elements
4. Planetary Epoch: Habitats for Life
5. Chemical Epoch: Matter Plus Energy
6. Biological Epoch: Complexity Sustained

7. Cultural Epoch: Intelligence to Technology гэсэн 7 бүлэгтэй аж. Уншиж дуусчихаад дэлгэрэнгүй бичиж болох юм. Магадгүй уншчихаад хүний амьдрал гээч ямар өчүүхэн болохыг мэдрээд шар айрагны газар луу явж ч магад.

2. Guns, Germs and Steel by Jared Diamond
Эхний номоо дуусгачихаад үүнийг унших төлөвлөгөөтэй. Хальт preview хийж үзэхэд бас л хорхой хүргэсэн бүтээл гэдэг нь тодорхой байна лээ. Хамгаас дотно найз минь надад энэ номын тухай байнга ярьдаг байсан ч гараар барьж, нүдээр үзээгүй болохоор тухайн үед нэг их ойшоодоггүй байж. Харин одоо олоод авсан, хуудсыг нь эргүүлээд үзсэн болохоор унших хүсэл төрж байна. Өмнөх номоос ялгаатай нь космологи, астрономи гэхээсээ илүү хүн төрөлхтний өнгөрсөн 13 000 жилийн түүхийн тухай юм.
Эпилоги болон 19 сэдвээс бүрдсэн нийт 20 бүлэгтэй ном. Нэгдүгээр бүлэг нь гэхэд Up to the Starting Line: What happened on all the continents before 11,000 B.C.?, сүүлийн 19 дэх бүлэг нь How Africa became Black: The history of Africa гэсэн нэртэй юм байна лээ.

Марк Твен ингэж хэлсэн байдаг. "The man who does not read good books has no advantage over the man who cannot read them." гэж. Хэдэн сайн ном уншчихвал тэрнээс илүү баялаг гэж юу байхав.

Movieholic

2010-03-20T10:32:00.008+08:00

Найзындаа очтол өнгөрсөн хугацаанд үзсэн кинонуудаа бүгдийг нь шахуу дэвтэр дээр жагсааж бичсэн байлаа. Өөрийнх нь хэлснээр бол ой тоондоо санаж байгаа хэдийгээ эхлээд бичсэн гэсэн. Тэгээд кино үзэх тоолонд энэ жагсаалт нь нэмэгддэг байх нь. Яах гэж ийм жагсаалт гаргадгийг нь асуухад 20 жилийн дараа ч юм уу, хожим харахад сонин байх учраас гэсэн. Түүнийг кинохолик гэж нэрлэвэл болох байх. Байнга спирт үнэртүүлдэг лүүзер нөхрийг алкохолик гэдэг ч лүүзер гэдэг үг манай кинохоликт хамаарахгүй л дээ. Түүн шиг үзсэн бүх кинонуудаа жагсааж амжихгүй нь тодорхой тул энгийн нэг ангилалт хийж болох юм. Нээрээ л блогоо устгах санаа төрчихгүй бол 2010 онд ийм юм хийгээд сууж байж дээ гээд хожим бодно шд.

Нэгдүгээрт, урлагийн бүтээл гэж боддог хэдэн кино байна. Хойшид зав зайгаараа олон кино үзэх учраас үнэлэмжинд минь өөрчлөлт орох л байх. Гэхдээ ямар ч тохиолдолд Стэнли Кубрикийн 2001: A Space Odyssey (1968) кино эхний аравт багтсаар байна гэдэгт итгэлтэй байдаг. Би хувьдаа бүх цаг үеийн хамгийн шилдэг кино Citizen Kane (1941) бус, харин Кубрикийн дээрхи бүтээл гэж боддог. Том Круз, Дастин Хофман хоёрын амилуулсан Rain Man (1988) кино үнэхээр тасархай. Kramer vs. Kramer (1979) бас л агуу.
2001: A Space Odyssey (1968), Rain Man (1988), Citizen Kane (1941), Rocky (1976), Kramer vs. Kramer (1979), The Deer Hunter (1978), Gone with the Wind (1939), West Side Story (1961), The Gold Rush (1925), Once Upon a Time in America (1984)
Хоёрдугаарт, үзэхээр сэтгэлд юм бодогдуулдаг кино бий. Эдгээр нь ихэнхдээ золгүй, эсвэл аз жаргалтай хайрын түүх, амьдралын эрээн бараантай зүйлсийг харуулсан мелодрамууд байдаг ч The Time Machine (2002), A.I. (2001) гэх мэт шинжлэх ухааны уран зөгнөлт кинонд хүний эмзэг нандин харилцааг бас үзүүлдэг учир санаанаас гардаггүй юм.
Love Story (1970), The Time Machine (2002), Truman Show (1998), Romeo and Juliet (1996), The Best Years of Our Lives (1946), Manhattan (1976), Dan in Real Life (2007), I am Sam (2001), Trainspotting (1997), A.I. (2001)
Гуравдугаарт, кастинг, үйл явдлын өрнөл, элдэв янзийн эффект энэ тэрийг нь сонирхсоор байтал ахин дахин үзмээр санагддаг кинонууд байдаг. Wall-E, Horton hears a who гэх мэт сансар огторгуйтай холбоотой сүүлийн үеийн анимэшнээс авахуулаад хаа нэгтээ гарч байхад нь таарчихвал дахин үзээд сууж мэдэх үй түмэн кино байгаа ч яг одоо санаанд орсон нь гэвэл,
Leon (1993), City Lights (1931), Legends of the Fall (1994), Forrest Gump (1994), Extra Terrestrial (1984), Pearl Harbor (2001), Rashomon (1950), Star Wars (1977), Minority Report (2001), Beautiful Mind (2001)
Саяхан The Hurt Locker, The Time Traveler’s Wife, Twilight, Everybody’s Fine, Powder Blue, Funny People, Shutter Island зэрэг сүүлд гарсан хэдэн кино, Alice doesn’t live here anymore, Rear window, Chinatown, Ordinary People, Psycho зэрэг балар цагийн кинонуудыг үзэж амжсан. За, нэг иймэрхүү. Ер нь тэгээд жанр жанраар нь жагсааж ч болох байх. Хэдэн жилийн өмнө хийх юмгүй юм шиг өдөр болгон шахуу кино үзэх завтай байсан бол одоо зорьж байгаад найз нөхөдтэйгээ 7 хоногт ганцыг л үзэж амжвал их юм болсон. Энэ хорвоогийн бүх кино, ном зохиолыг үзэж, уншиж амжихгүй тул алтан цагаа үрэхийн оронд зайлшгүй гэсэн хэдэд нь л цаг гаргах нь зүйтэй гэж ярилцдаг ч хүссэнээр болдоггүй юм. Зарим хүмүүс өнөөх “Үхэхээсээ өмнө амжиж үзэх ёстой 1001 кино, 1001 зохиол”-ыг л үзэж, уншчих юм бол болоо шд гэх нь бий. Кинохолик анд Б.Д минь, энийг уншвал инээд чинь хүрэх биз. Учир нь киног үнэлэх хүн хүний үнэлэмж өөр шүү дээ.

14th Bak'tun

2010-03-12T09:05:00.014+08:00

Модон моринд хууртаж Трой хот сүйрээд
Модун Шанью морио харваж алаад
Атлантидын соёл иргэншил далайн ёроолыг чимээд
Ангараг гариг дээр нийгэм журам тогтоогүйг мэдээд
Манай гариг маш их хөгширлөө.
Миний ааш маш муухай эвдэрлээ.
Хог хаяхад л хонуут нахиалдаг хорин тэрбум настай
Хөрс шороо хүүхэн шиг цэвэршээд
Таахалзан алхаж хулгана зурам зооглодог
Таван зуун сая настай загас замаг идэж зөнөглөөд
Аврах аврал арилж алах анд ихэслээ
Ааш зангаа засахад аймаар оройтлоо.
Хол ойрыг уулзуулж хөл хөдөлгөөнд дарагдсан
Херсонесын халуун ус үзмэр болоод таван мянган жил өнгөрөхөд
Матигар сэлэмний ирийг одоо хүртэл мартаж чадаагүй
Мэхт Сартаулын Самарканд хоёр мянга таван зуу насалж "муурын байшин" шиг болоод
Хамаг юм хуучирч хаягдал боллоо.
Хайран бие минь элэгдэж хальс л үлдлээ.
Бүхнийг чадагч, ертөнцийн зөнч эзнээр
Будда, Мухаммед, Христосыг залаад
Хувь тавилан, заяа төөргөө асууж сураад
Хүсэл мөрөөдөл, зам мөрөө боолгож хаалгаад
Манай гариг маш их хөгширлөө.
Миний ааш маш муухай эвдэрлээ.

Б.Галсансүх гуай хүүтэйгээ хамт зуны үдэш уулан дээр одот ертөнцийг ажиж, харь гаригийнхныг хүлээн суухдаа дээрх шүлгээ бичсэн юм байх. "Постмодерн дөрвөн улирал" хэмээх дажгүй нэгэн номдоо тэгэж бичсэн байна лээ. А.Эйнштейн Атлантидын соёл иргэншил байсныг хүлээн зөвшөөрсөн гэдэг. Угаас байгаль дэлхий гэдэг өөрийн жам ёсоор "их цэвэрлэгээ" гээчийг хэсэг хугацааны дараа хийдэг гэх. Их цэвэрлэгээ хийх цаг болсныг яруу найрагч энэ шүлгээрээ илэрхийлсэн ч юм бил үү.
Их цэвэрлэгээ гэснээс эртний маяачууд үйл явдлыг урьдчилан таамаглах, зөгнөхдөө гаргууд байсан гэж түүх сударт тэмдэглэсэн байдаг шүү дээ. Тэд гариг эрхэсийн байрлал, Нар, сарны тооллыг яг таг гаргаснаар зөн билгийн гэмээр тооцоолол дээрээ үндэслэн огторгуй ертөнцийн ирээдүйн төлөв байдлыг урьдчилан харж чаддаг байсан гэдэг. Маяачууд манай эриний өмнөх 3000 гаруй жилийн тэртээд Long count calendar хэмээх бичгийг бүтээж k'in, winal, tun, k'atun, bak'tun хэмээх тооллын систем ашиглан хүн төрөлхтний нэгэн үеийн амьдралын үечлэлийг гаргаж байжээ. Жишээлбэл, 1 k'in нь 1 өдөр, 1 bak'tun нь 144000 өдөртэй тэнцэх гэх мэт. Long count calendar гэгч маань манай эриний өмнөх 3114 оноос эхэлсэн ба хүн төрөлхтөн нийт 13 bak'tun-ыг туулсны эцэст 14 дэх bak'tun эхлэх цаг хугацаа 2012 оны 12 дугаар сарын 21-ны өдөр, аль эсвэл 23-ны өдөр тохиох ажээ.
Бурхан төгс төгөлдөр дэлхий ертөнцийг бүтээх 4 оролдлого хийсэн бөгөөд эхний гурван удаагийн оролдлого үр дүнд хүрээгүй ба 4 дэх оролдлогоор хүн үүсэн бий болсон гэдэг. Харин 5 дахь удаагийн оролдлого эхлэх цаг хугацаа нь маяачуудын тоолол болох 14 дэх bak'tun эхлэх үетэй давхцан таарч байгаа гэж ч тайлбарладаг.
Энэ бүхнийг үндэслэн 2012 онд манай Дэлхий дээр их өөрчлөлт явагдах бөгөөд буй бүхэн үгүй болж, шинэ бүхэн бий болох үйл явц эхэлнэ хэмээн өөр хоорондоо ярих болсон юм гэнэ. Яг юу болох гээд байгааг нь сайн мэдэхгүй ч Бархасвадь шиг хэмжээний Нибирү гэгч биет Нарны системийг дайран өнгөрч, энэ нь Дэлхийн тэнхлэгийг өөрчилж, туйлууд солигдох хэмжээний аюулыг тарина хэмээх нэг хэсэг, Нарны идэвхижил урьд хожид байгаагүй нэмэгдэж, тэрийг манай гариг тэсч чадахгүй үрэгдэж мэдэх юм гэж таамаглах нэг хэсэг /NASA-гийн таамагласнаар 2013 онд нарны идэвхижлийн үе тохиож магадгүй аж/, Сагитарус хэмээх асар том хар нүх, Нар хоёрын харилцан үйлчлэлийн нөлөө Дэлхийг сүйрүүлнэ хэмээн ярих нэг хэсэг байх. Эдгээрт итгэхэд ч хэцүүхэн л байна.
Эрдэмтэд тэр үед тийм ийм зүйл тохиолдоно гэх шинж тэмдэг ажиглагдахгүй байгааг байн байн сануулах, өнөөх маяачуудын судар бичигт цаг тооллын нэг үе дуусч, нөгөө үе эхэлнэ гэснээс бус галав юүлэх тухай юу ч үгүй хэмээн тайтгаруулах. Ямартай ч ийм яриа үүдсэн нь өнөөх bak'tun-ы үечлэлээс л хамааралтай байх.
Нэг шүлгээс болж илүү дутуу баахан юм биччихэж. Их цэвэрлэгээнд өртчихгүйхэн шиг л жамаараа үхэх юмсан гэж, хэхэ.

The Best Years of Our Lives

2010-03-05T14:13:00.005+08:00

The Best Years of Our Lives киног үзлээ. Дайнаас эргэн ирж буй гурван цэрэг эрийн амьдралыг, тэдний гэр бүлийн харилцааг Америкийн киноны гигант гэгддэг William Wyler энгийн атлаа урнаар дүрслэн үзүүлснийг бүтэн жарны дараа нэхэн үзлээ л дээ.

Хоёр гараа дайны талбарт гээчихээд ирсэн дурлалт хархүүгээ хараад дотроо гашуудавч, гаднаа тэр бүхнээ үл мэдэгдэхийг хичээсэн сүйт бүсгүйн шаналал, энэ бүхэнд хайртай бүсгүй нь хэрхэн хандах бол гэж эмээсэн азгүй залуугийн эмзэглэл киноны үйл явдлын нэгэн мөчир юм.
Олон жил ханилсан хайртай эхнэр болон үр хүүхдээ санан тэмүүлсээр гэртээ ирэхэд эхнэр нь өтлөн хөгширч, хүүхдүүд нь танигдахгүй болтлоо өсөж томорсныг хараад цаг хугацаа ямар хурдан өнгөрснийг, хүний амьдрал гэдэг юутай богинохон болохыг ухааран зогсоо хижээл насны цэрэг эрийн санаашрал киноны үйл явдлын бас нэгэн мөчир.
Төрүүлж өсгөсөн эцэг эхтэйгээ уулзахын хүслэнд автан гэртээ эргэн ирэхэд орхиод явсан бүхэн бахь байдгаараа, харин ч өнгө зүсээ алдан улам үгүйрч хоосорсныг, ээж, аав нь ядран доройтсоныг үзээд энэ бүхнийг эрс өөрчлөх хүсэлдээ автан буй залуу эрийн зориг жавхаа киноны үйл явдлын гурав дахь мөчир юм.
Гээд энэ бүхэн цаашид хэрхэн өрнөхийг ажин дуустал нь үзтэл бүх зүйл сайнаар төгсдөг америк киноны хэв маяг ч хадгалагдан үлдсэн байх нь тэр. Хайр сэтгэл гэдэг үе үеийн киночдын мөнхийн сэдэв байсаар иржээ. Киног хүн хийж байгаа цагт энэ сэдэв хэзээд хэвээр байх нь тодорхой. Өнөө цагийн нил эффект болсон киноны оронд жинхэнэ сонгодог арга хэрэгслээр бүтсэн түрүү үеийн кинонуудыг хааяа үзэж байхад зүгээр гэж өөрийгөө зөвтгөнөм.

Memento

2010-03-01T08:54:00.006+08:00

В.И.Суриков гэдэг зураачийн урласан The Bronze horseman хэмээх зургийг хараад энэ хөшөөний дэргэд зогсоод патиар татуулж байсан тэр үеэ саналаа. Үдэш болсон хойно Москвагаас Санкт-Петербург хүрэх галт тэргэнд суун зүүрмэглэж явсан цаг. (Оросын эзэнт гүрний эртний нийслэл, түүхийн үнэт үзмэрүүдийн цуглуулга болсон чамин хээнцэр энэ хотын бэлгэдэл Их Петр хааны хөшөөг харсан хэний ч сэтгэл хөдөлнө. Тухайн үед хөшөөний суурийн чулууг Санкт Петербургт хүргэх явдал ихээхэн шуугиан тарьж байсан гэдэг. Хүний гараар хөдөлгөсөн ховорхон чулуунуудын нэг ч гэгддэг)

Гэвч тэр үед ийм алдартай хөшөөний дэргэд зогсож байгаагаа төдийлэн ухаараагүй нь харамсалтай. Тэр ч бүү хэл Эрмитажийн музейд ороод түүний ховор үзмэрүүдийг бус харин хананд нь наалттай байсан "Гэрэл зураг авахыг хориглоно" гэсэн тэмдэглэгээг сонирхон зогсож байснаа бодоход инээд хүрмээр. Харин Аврора хөлөг онгоцын тавцан дээр гарч элдэв их буу, хөнгөн пулёмет зэргийг нь шохоорхож байсан тэр үе бол хүүхэд насны гэгээн дурсамж юм.

Петербургээс буцах галт тэргийг хүлээн орос эгч нарын өгсөн пирошкиг идэн чемодан дэрлэн сууж байснаа санаж байна. Зарим дурсамжийг санагалзуулсан өнөөх Суриковын зураг ч сайн бүтээл юм гэсэн бодол төрлөө.

Choice and Its Consequences

2010-02-25T09:32:00.009+08:00

Шарын шашны Библи гэгддэг Бодь мөрийн зэрэг-ийг соёлын үнэтэй бүтээл болохынх нь хувьд сонирхон уншаад зарим зүйлсийг иш татав.

Бодисадвагийн замналд амьдралын явцад ямар шийдвэр гаргах нь тухайн хүний аюус там руу унах, аль эсхүл гэгээрлийн дээдийг олох зам мөрийн алинд нь хүрэхийг тодорхойлдог гэжээ. Хүн хувь заяагаа өөрөө удирдах, зам мөрөө бие даан шийдэх эрх чөлөөг олж төрсөн нь дээд заяа гэж уг зохиолд өгүүлсэн нь үнэхээр үнэн юм.

Бодь мөрийн зэрэг-т “олдоход бэрхтэй хүний төрлийг олж мэндэлсэн азтай байлаа ч энэ насандаа шийдвэр гаргах явдал эгнэгт төгс байж чаддаггүй, эсвэл аз тохиолын шинжтэй байдаг” хэмээн сургасан нь бас л үнэн. Хүн амьдралдаа шийдвэр гаргах хоёр хэлбэрийг сонгодог хэмээн энд бичсэн ба эдгээр нь түүний амьдралын цаашдын зам мөрийг тодорхойлоход шийдвэрлэх нөлөө үзүүлдэг гэсэн юм. Энэ бол цаг хугацаа, үр дүнгийн хувьд ялгаатай хоёр арга хэлбэрийн л тухай юм. Шийдвэр гаргах хоёр хэлбэр хүний амьдралын ямар ч харилцаанд, аль ч үед ажиглагдаж байдаг.

Эхний хэлбэр бол тухайн цаг мөчид үр дүнг хүлээлгүйгээр шийдвэр шуудхан гаргах явдал гэнэ. Тодруулбал, шийдвэрийг эхэлж гаргаад цаашдын үйл явцыг энэхүү шийдвэртээ нийцүүлэхээр ажиллаж, амьдрах явдал гэх. Энэ нь өөрийн гэсэн сайн, бас саар талтай. Юу гэвэл оюун дүгнэлт хийлгүйгээр шуудхан шийдвэр гаргах нь цаг хугацаа хожих сайн талтай ч, цаашдын үйл явцыг нэгэнт гаргасан шийдвэрт нийцүүлж чадахгүй байх аваас энэ шийдвэр үнэгүйдэх, үр дүнгүй хоцрох саар талтай ажээ. Хэрэв алив хүн шийдвэр гаргах энэ хэлбэрийг зориуд сонгохоор шийдсэн тохиолдолд хойшид болж өнгөрөх бүх үйл явцад хариуцлагатай хандах, зорьсондоо хүрэх эрмэлзлээр дүүрэн байх ёстой аж. Үр дүн нь “Яаарвал даарна”, “Эрсдлээс айвал үхсэнтэй адил” гэсэн хоёр үгийн алинд ч хамаарч болох. Энэ нь тухайн хүнээс шалтгаална.

Шийдвэр гаргах удаах хэлбэр бол хүмүүс тодорхой харилцааны явцад, цаг хугацааны дараа өнгөрсөн бүхэнд үнэлэлт, дүгнэлт өгөх замаар шийдэлд хүрэх явдал юм. Энэ хэлбэр бас л өөрийн гэсэн сайн ба саар талтай. Энэ тохиолдолд гарах шийдвэр оновчтой, зөв байх магадлал их. Харин саар тал нь гэвэл цаг хугацаа алдах, удаашрах, гарч болох шийдвэр өөрчлөгдөх аюултай гэнэ. Үр дүн нь “Долоо хэмжиж нэг огтол”, “Эргэж буцсаар ээлжгүй хоцрох” гэсэн хоёр үгийн алинд ч хамаарч болох. Энэ нь тухайн хүнээс шалтгаална. Миний бодоход шийдвэр гаргах эхний хэлбэрийг хувь хүн ганцаар, харин удаах хэлбэрийг бүлэг хүн, эсвэл 2-оос дээш тооны хүмүүс сонгох нь илүүтэй байдаг мэт санагдсан юм. Шийдвэр гаргах эхний хэлбэрийг 2 ба түүнээс дээш хүн сонгох тохиолдол байх нь мэдээж.

Хүн шийдвэр гаргах арга хэлбэрийг хүссэнээрээ сонгох эрх чөлөөтэй байгаа нь бурхдын ч атаархлыг төрүүлдэг хэмээн Бодь мөрийн зэрэг-т дурьдсан байх бөгөөд төгс гэгээрлийн замыг олох хамгийн зөв арга бол хүн болж төрөх явдал хэмээн сургадаг нь үүнтэй ч холбоотой байхыг үгүйсгэхгүй хэмээн бодном.

Төрж ирээд үхэж буцах

Төөрөг заяаны энэхэн завсарт

Төөрч, дахиж хэзээ ч эндэхгүй

Төрөлд хүрэх боломж байдаг.

Оройгүй гэгээрлийн зам бий тул

Очир эрдэнэтэй ч зүйрлэмгүй үнэтэй

Орчлонд хосгүй хүний төрлийг

Олсон завшааныг битгий алд

хэмээн уг бүтээлд сургажээ. Хэрэв өдөр тутам гаргаж буй их, бага хэмжээний аливаа шийдвэрүүдийнхээ талаар эргэцүүлэн тунгаах аваас дээр дурьдсан хоёр хэлбэрийн аль алиныг нь сонгож байснаа төвөггүй мэдэх бизээ.

Path of Gutenberg

2010-02-18T19:01:00.008+08:00

Ном гээч зүйл хүн төрөлхтний олж нээсэн гайхамшгуудын тэргүүнд бичигдэх хүчтэй. Ач холбогдол нь мэдээлэл өгөх төдийхнээр хязгаарлагдахгүй, басхүү хувь хүнийг оюун санааны хувьд төгөлдөржүүлэх онцгой нөлөө үзүүлж чаддаг гэдгээрээ гайхамшигтайд тооцогдсоор. Номын хуудаснаа өрнөсөн түмэн зүйлийн үйл явдал хувь хүнийг ёс суртахууны хувьд төгөлдөржүүлэх, хүмүүжүүлэх үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд итгэл үнэмшлийн хүчин зүйл болдог төдийгүй, хүний хамгийн дотнын зөвлөгч, анд нөхөр нь юм.
Хүүхэд ахуйгаасаа номонд шимтэж, хичээл номоо ч гаргуунд хаян ээлж дараалан уншиж суудаг байсан үе бий. Одоо бодоход "цагаан солио" гээчийг тусах нь холгүй байж. Зүйл бүрийн ном уншаад сууж байхад "Ийм ном хэвлэдэг хэвлэлийн газартай болвол сайхнаа" гэж бодох үе ч байв. Санаж бодож явсан зүйл эхнээсээ биеллээ олж байх шиг. Номонд хайртай анд нөхөдтэйгээ санаа нэгдэн хэвлэлийн компани байгуулаадхав. Хэзээ нэгэн цагт Simon & Schuster, Random House, Cambridge University Press, McGraw-Hill зэрэг томчуудын энд хүрэх ч юм бил үү хэн мэдлээ, хэхэ. Анхны захиалгаа ч авчихсан шүү, андууд минь. Гэхдээ ашгийг урьтал болгосонгүй. Тэр ч бүү хэл хаа тааралдсан номоо барьж аваад хэвлэхгүй шүү гэж ярилцаад байгаа. Хэзээ нэгэн цагт "Majestic Publishing-д хэвлэв" гэсэн бичээстэй ном цохиж явах аваас ярьж байсан зүйл бодит биелэл болжээ гэж бодоорой. Одоо амжилт хүсэх л үлдлээ.

Oldies & Newbie

2010-02-01T12:34:00.014+08:00

Учир замбараагаа алдталаа дуу сонсоод явж байхад зарим нь тэгэсхийгээд таалагдахаа больдог, эсвэл бүр мартагддаг. Харин энэ удаад хоёр жил орчмын өмнө анх сонссон хэр нь өнөөдрийг хүртэл сонсох дуртай хэвээр байгаа дээрхи цомгуудын доорхи дуунуудыг оруулав. Саявтархан Susan Boyle-ын I Dreamed a Dream [2009], Westlife-ын Where We Are [2009] цомгуудыг олж авснаас I Dreamed a Dream, As Love Is My Witness дуунууд нь дажгүй санагдсан. Тэдгээрийг энд бас багтаав.

Мөнхөд гандан бууршгүй хит байх болов уу гэж итгэдэг олон зуун дуу толгойд эргэлддэг ч өнөөдөр энд нэрлэж буй дуунууд тэрхүү жагсаалтад багтан үлдэж чадах эсэхийг цаг хугацаа харуулах биз. Хөгжмийг ажиллуулан дуунуудыг сонсоорой.

Terrence Howard - Sanctuary [2008] Pop

Ne-Yo - So You Can Cry [2008] R&B

Susan Boyle - I Dreamed a Dream [2009] Vocal and Soul

Westlife - As Love Is My Witness [2009] Pop

Beyonce Knowles - Halo [2008] R&B

Mario - How Do I Breathe [2008] Soul

Katy Perry - I’m Still Breathing [2008] Pop

Jewel Kilcher - Perfectly Clear [2008] Country

Leon Jackson - Don’t Call This Love [2008] Jazz and Soul

Jessica Simpson - Still Don’t Stop Me [2008] Country

The Click Five - The Reason Why [2008] Power Pop

Keane - Perfect Symmetry [2008] Alternative & Piano Rock

Create a MySpace Music Playlist at MixPod.com

Movie and My Life

2010-01-26T22:34:00.013+08:00

Гэнэтхэн солиотой гэмээр нэгэн бодол төрлөө. Цуглуулсан кинонуудынхаа жагсаалтыг гаргаж үзмээр санагдав. Бичсээр байтал доорхи жагсаалт гарав. Жагсаалт гаргах явцад зарим нь давхардах, эсвэл өөрт байгаа гэдгээ жагсааж байхдаа л мэдсэн, аль эсвэл мартаж орхисон кинонууд гарч ирж байх юм. (Огт үзээд хэрэггүй кинонууд ч байна. Гэхдээ яахав жагсаалтын тоо нэмэхэд хэрэгтэй эд аж)

Энэ дотор:

- 2001: A Space Odyssey, Annie Hall, Casablanca, Citizen Kane, Clockwork Orange, E.T, Forrest Gump, Gone With The Wind, Kramer vs. Kramer, Manhattan, Modern Times, Once Upon A Time In America, Raging Bull, Rain Man, Rocky, Singing In The Rain, Star Wars, The Best Years Of Our Lives, West Side Story зэрэг үнэ цэнэтэй бүтээлүүд чамгүй хувийг эзэлж байгаа юм.

- Саяхан нээлтээ хийсэн Avatar, 2012 зэрэг хулгайн кинонууд ч цохиж явна.

- Цуглуулган дахь хамгийн эртнийх нь 1927 онд хийгдсэн Wings, Metropolis хоёр болно.

- Ерөөсөө бүгд шахуу Америк, Английн ах, эгч нарын гараар бүтсэн кинонууд аж. Khadak, Weeping Camel гэсэн манай киночдын гар хөл оролцсон кино байнаа.

- Sci-fi, drama жанрын кинонууд олон байгааг үзвэл хувийн эрх ашиг нөлөөлсөн гэдэг нь тодорхой. Comedy, crime жанрын кино үзэх дуртай хэрнээ цуглуулахыг яардаггүй бололтой.

- Сонирхолтой нь эдгээр кинонуудын ихэнхийг 2008, 2009 онд олж авсан байх юм.

Яг 190 кино. Энэ мэтээр цуглуулгаа арвижуулаад байх аваас ирэх жилийн өдийд тоо нь даруй нэг дахин нугарах нигууртай юм байна гэсэн дүгнэлтэнд хүрлээ. Энэ бол зөвхөн өөрт байгаа кинонууд, гэтэл үзсэн кинонуудаа жагсаах гэж оролдвол хэзээ ч бүтэхгүй гэдэг нь тодорхой. Ийнхүү кино гээч зүйл богинохон амьдралын минь ихээхэн цаг хугацааг аль хэдийнэ үрэн таран хийчихсэн бололтой.

10 000 B.C [2008]

2001: A Space Odyssey [1968]

2012 [2009]

A Man For All Seasons [1966]

A Time To Kill [1996]

All about Eve [1950]

All Quiet On The Western Front [1930]

Amadeus [1984]

American Beauty [1999]

An American In Paris [1951]

Annie Hall [1977]

Anything Else [2003]

Apocalypse Now [1979]

Armageddon [1998]

Around The World In 80 Days [1956]

Artificial Intelligence [2001]

Avatar [2010]

Back To The Future Trilogy

Bank Job [2008]

Basic Instinct [1991]

Basic Instinct II [2007]

Batman: The Dark Night [2008]

Bean [1997]

Beau Pere [1984]

Beautiful Mind [2001]

Beauty And The Beast [1991]

Ben Hur [1959]

Bicentennial Man [2002]

Braveheart [1995]

Capote [2005]

Casablanca [1944]

Cast Away [2000]

Cavalcade [1933]

Chariots Of Fire [1982]

Chicago [2002]

Cimarron [1931]

Citizen Kane [1941]

Clockwork Orange [1975]

Close Encounters Of The Third Kind [1978]

Clover field [2008]

Coffee And Cigarettes [1999]

Dan In Real Life [2007]

Dances With Wolves [1990]

Day Of The Dead [2008]

Deception [2008]

Devil’s Advocate [1997]

Disclosure [1994]

Dr.Strangelove [1966]

Dracula [1992]

Driving Miss Daisy [1989]

E.T [1982]

Forever Young [1992]

Forrest Gump [1994]

From Here To Eternity [1952]

Full Metal Jacket [1984]

Gandhi [1982]

Ghost [1990]

Gigi [1958]

Gladiator [2000]

Go Better [2007]

Goal III [2009]

Gone With The Wind [1939]

Grand Hotel [1932]

Greatest Show On Earth [1952]

Hamlet [1948]

Hancock [2008]

Harry Potter And The Prisoner Of The Azkaban [2004]

Horton Hears a Who? [2008]

Hot For Teacher [2006]

How Green Was My Valley [1946]

I Know Who Killed Me [2007]

In The Heat Of The Night [1967]

Into The Blue [2005]

Irreversible [2003]

It Happened One Night [1934]

Jennifer’s Body [2009]

Jumper [2008]

Khadak [2006]

King Kong [2004]

Kramer Vs. Kramer [1979]

Kungfu Panda [2008]

Last Samurai [2004]

Lawrence Of Arabia [1962]

Legends Of The Fall [1994]

Life In Pictures [1998]

Lock, Stock And Two Smoking Barrels [1998]

Lolita [1997]

Manhattan [1977]

Manhattan Murder Mystery [1993]

Marty [1955]

Metropolis [1927]

Mickey Blue Eyes [1999]

Midnight Cowboy [1969]

Million Dollar Baby [2004]

Minority Report [2001]

Modern Times [1936]

Mutiny On The Bounty [1935]

My Fair Lady [1964]

My Sassy Girl [2007]

Mystic River [2004]

Nineteen Eighty Four [1984]

No Country for Old Men [2007]

Oliver [1968]

On The Waterfront [1954]

Once Upon A Time In America [1984]

One Flew Over The Cuckoo’s Nest [1975]

Ordinary People [1980]

Original Sin [2001]

Out Of Africa [1985]

Paths Of Glory [1956]

Patton [1970]

Pearl Harbor [2001]

Planet 51 [2009]

Platoon [1986]

Raging Bull [1980]

Rain Man [1988]

Rashomon [1950]

Rebecca [1940]

Rocky [1976]

Rocky Balboa [2006]

Rocky II [1979]

Rocky III [1982]

Rocky IV [1985]

Rocky V [1991]

Saving Private Ryan [1998]

Schindler’s List [1993]

Shakespeare In Love [1998]

Silence Of The Lambs [1991]

Sin City [2005]

Singing In The Rain [1956]

Slumdog Millionaire [2008]

Spirit: Stallion Of The Cimarron [2002]

Star Wars: A New Hope [1977]

Star Wars: The Empire Strikes Back [1980]

Step Up II [2008]

Sweet And Lowdown [1999]

Sweet Sex And Love [2003]

Terminator [1984]

Terminator II [1990]

Terminator III [2003]

Terms Of Endearment [1983]

The Apartment [1960]

The Best Years Of Our Lives [1946]

The Bridge On The River Kwai [1957]

The Broadway Melody [1929]

The Crash [2004]

The Deer Hunter [1978]

The English Patient [1996]

The Firm [1993]

The French Connection [1971]

The Godfather [1972]

The Godfather II [1974]

The Godfather III [1991]

The Great Ziegfeld [1936]

The Happening [2008]

The Italian Job [2003]

The Last Emperor [1987]

The Life Of Emile Zola [1937]

The Lost Weekend [1945]

The Lover [1989]

The Patriot [2000]

The Pianist [2004]

The Rainmaker [1997]

The Sound Of Music [1965]

The Sting [1973]

This Is It [2009]

Three [2006]

Titanic [1997]

Tom Jones [1963]

Trainspotting [1997]

Transformers [2007]

Troy [2004]

Unforgiven [1992]

Untraceable [2008]

Van Helsing [2002]

Virgin Territory [2007]

Wall Street [1984]

Wall-E [2008]

Wanted [2008]

Weeping Camel [2005]

West Side Story [1961]

What Happens In Las Vegas [2008]

Wild Orchid [1989]

Wings [1928]

Wrong Turn [2006]

You Can’t Take It With You [1938]

Zeitgeist [2008]

Zelig [1980]

Disaster

2010-01-14T08:38:00.018+08:00

Ойрд юу л болоод байна даа. Зөгнөлт кинон дээр гардаг галав юүлэхтэй адил гамшигт үзэгдлүүд шил шилээ даран тохиолдох боллоо.

Газар хөдлөлт Мэлхийн замаас хойшхи хэсэг буюу дэлхийн хойд хэсгийг бүхэлд нь хамарсан их хүйтрэлттэй холбоотой байж магад гээд байгаа. Учир нь газрын судас хүйтнээс болж хатуурч, агшаад ирэхээр цөмийн солбилцолд өөрчлөлт орж, газар хөдлөлт ихэсдэг гэсэн тайлбар байдаг.

Хэд хоногийн өмнө Дундговь аймагт газар хөдөлсөн нь Улаанбаатарт мэдэгдэж, байшин барилга саваллаа гэж хэсэг шуугисан. Өчигдөрхөн Өмнөговь аймагт газар хөдөллөө гэсэн. Энэ аймшигт үзэгдэл ядуу буурай Монгол орноос минь холхон байж үзээсэй.

At the beginning of the distant way

2010-01-08T21:50:00.007+08:00

Нэгэнт хүн болж төрснийх энэ салбарыг л биш бол өөр юуг шохоорхон сонирхох билээ гэж өөрөө өөрийгөө зөвтгөх үе ч бий. Тийм ч учраас үе үехэн эгэл амьдралаас “хэт хальсан” энэ мэт бичлэг оруулчихаад байдагтаа хүлцэл өчье.

Хүн төрөлхтөн хөгжлийн эрт үеэс л орчлон ертөнцөд бид хэн юм гэдгээ танин мэдэх, тайлан ойлгохыг хүсч, судалж, шинжилж, эргэцүүлж, бодсоор өдийг хүрсэн билээ. Орчлон ертөнцийн үнэмлэхүй цаг хугацаатай харьцуулахад Дэлхий дээр оюун ухаант хүн үүсч хөгжсөн цаг хугацаа нүд ирмэхтэй адил богинод тооцогдож болох ч юуны тулд, яах гэж амьдарч байгаагаа эргэцүүлэн тунгаадаг болтлоо бид чамгүй урт хугацаа зарцуулжээ.

Нэгэн үе өөрсдийгөө ертөнцийн төв хэмээн бодож асан тэр үеэс орчлон ертөнцөд хэн ч биш юм гэдгээ мэдэж аваад гутарч цөхрөлгүй, харин ч энэ ертөнцийн аль нэг хязгаарт нэгэн адил соёл иргэншил оршин байх ёстой гэдэгт итгэж, тэднийг эрж хайж, холбоо тогтоохыг оролдсоор ирсэн нь, түнэр харанхуй орчлон ертөнцийн сүр нөлөөнөөс үл эмээн оюун ухаант ахан дүүсээ эрж хайх үйл хэрэгт оюун бодлоо эцэс төгсгөлгүй зориулж байгаа нь хүн гэдэг амьтны хэзээд мэдлэгт шунан тэмүүлэх мөнхийн зан чанараас улбаатай биз.

Мэдлэгт шунан тэмүүлэгчдийн нэг Фрэнк Дрэйк экзобиологийн салбарт хийсэн туршлагадаа үндэслэн 1961 онд хожмоо “Дрэйкийн тэгшитгэл” хэмээх нэрээрээ алдаршсан тооцооллоо танилцуулсан билээ. Түүний энэхүү тэгшитгэл “Сүүн зам” галактикт оюун ухаант соёл иргэншил байх боломжийг тооцоолдогоороо хэн бүхний анхаарлыг татдаг билээ л.

Nc = N* x f_p x n_e x f_l x f_i x f_c x L

N* энэ нь манай галактик дахь оддын тоог багцаалдана. “Сүүн зам” 200 орчим тэрбум оддоос бүрддэг гэдэг. N*-ын оронд зарим тохиолдолд R* буюу галактикт жилд хэдэн од шинээр үүсч, хэдийнх нь амьдрал бөхөж байдгийг тооцоолсны үндсэн дээр энэ тоог нарийвчилж болно. Харин f_p бол өөрийгөө тойрон эргэх гаригтай оддын тоо юм. Барагцаалбал галактик дахь оддын 30 хувь нь өөрийгөө тойрон эргэх гаригтай ажээ. n_e - энэ бол өөрийн оддыг тойрон эргэж буй гаригуудын хэдэд нь амьдрах нөхцөл бүрдсэн байж болохыг илэрхийлэх тоо. f_l бол n_e дэх боломжит гаригуудаас хэдэд нь амьдрал нэгэнт хөгжсөн байж болохыг илтгэнэ. Амьдрах нөхцөл бүрдсэн гаригуудад амьдрал нэгэнт цэцэглэсэн гэж үзье л дээ. f_i бол f_l гаригуудын алинд нь оюун ухаант амьдрал оршин байж болохыг баримжаалах тооцоо. Хоёр гариг тутмын нэгд нь оюун ухаант амьдрал үүссэн гэж үзье. Улмаар f_c нь эдгээр оюун ухаант амьдрал хөгжсөн гаригуудын хэдтэй нь харилцаа холбоо тогтоож болох тухай тоог илтгэнэ. 20 хувьд нь ийм боломж бий гэж үзсэн байдаг. L. Энэ бол харилцаа холбоо тогтоох оролдлогын үеэр соёл иргэншлээ хадгалан үлдэж чадах боломжит гаригуудын тоо юм. Өөрөөр хэлбэл өөр хоорондоо дохио дамжуулах, түүнийг эгүүлэн хүлээн авах цаг хугацааны боломж бүхий гаригууд гэсэн үг. Энэ жишээгээр Nc буюу манай галактик дахь соёл иргэншилт гаригийн нийт тоог гаргавал дунджаар 2000 орчим байж болох нь.

Хэрэв өнөөдөр галав юүлнэ гэж үзвэл соёл иргэншилт гадаад ертөнцтэй холбоо тогтоох боломж 100 саяд 1 гэж тооцогдоно. Харин бид цаашид 10 мянган жил оршин тогтнож чадвал энэ тоо 1 саяд 1 болж ойртоно. Замбуулин хөх Дэлхийгээ энэ тэгшитгэлийн загвар болгож авч үзвэл манай Нарны системын дундаж наслалт 10 тэрбум жил билээ. Хүн төрөлхтөн өөрөө өөрсдийгөө устгачилгүйгээр тэсч үлдвэл бидний соёл иргэншил хангалттай удаан оршин тогтнох нь.

Аз болж аль нэгэнтэй нь холбоо тогтоож чадваас хүн төрөлхтний хөгжлийн түүхийг цаашид эрс өөрөөр бичих хувьсгалын тохироо бүрдэх юм. “Халиуран найгах тариан талбайд буудайн ганцхан үр ургадаггүйн нэгэн адил орчлон ертөнцөд бид цор ганцаараа гэдэгт итгэдэггүй” хэмээн нэгэн суутан хэлсэн байдаг. Ф.Дрэйкийн тэгшитгэл ч үүнийг илтгэнэ.

Хорвоо дэлхий уужим, хийх ажил их байна гэгчээр хүн төрөлхтний өмнө захгүй их далай мэт орчлон ертөнц цэлэлзэн харанхуйлна. Исаак Ньютоны хэлсэнчлэн хүн гээч амьтан зах хязгааргүй далайн гүнээс эрэг дээр таягдан хаягдсан дун хясаа төдийхнийг цуглуулаад гүйж яваа жаал хүүгээс өөрцгүй ажээ. Харин энэхүү далайн гүнд нүднээ үл үзэгдэх мэдлэгийн ямар арвин нөөц биднийг хүлээж байгаа бол? Жаалхүү эрийн цээнд хүрэх тэр цагт нууцлагдан буй мэдлэгийн санд нэвтрэн орох нь дамжиггүй бизээ. Энэхүү мэдлэгийн гүнд нэвтрэх уудам замын эхлэл бусад соёл иргэншилтэй холбоо тогтоохоос эхлэхийг хэн эс мэдлээ.

Every picture tells a story #4

2009-12-22T20:37:00.009+08:00

Өвөл, хавар, зун, намрын дөрвөн улирал

Уул, усан, наран, саран лугаа нөхөрлөнө.
Хүн бүр өтгөсийг үдэж нялхасыг угтан
Мянга мянган жил өчүүхэн ч чөлөө зав үгүй.

Аан гэх завгүй мэт явсаар нэг л мэдэхэд он улирах дөхсөн байх аж. Улирч буй оныг онц гойд зүйлээр маруухан үдэж буй мэт санагдах авч хүний амьдралд элдэв бусын зүйл аль тохиолдохыг тэр гэхэв. Ямартай ч өнгөрсөндөө дүгнэлт хийж, цаашид хэрхэх вэ гэдгээ эргэцүүлж суух. За энэ бүхнийг нуршаад юугэхэв.

Яг нэг жилийн өмнөх нэгэн бичлэгтээ хэсэг гэрэл зургууд оруулж байснаа санаж байна. Энэ удаад ч нэгэн цагийн түүхийг илтгэх Дорнод Монголын хил болсон Халх голын дэргэдэх гэрэлт хөшөө, хангай нутгийн сайханд өнгө чимэг нэмэх танан цагаан монгол гэрүүд, морин дэл дээр салхи эргэлдүүлэн давхих заяанд төрсөн адуучин залуу, эзэндээ ээлтэй тэнгэрийн амьтан хэмээх тэмээн сүрэг болон байгалийн гайхалтай тогтоц болсон Уран тогоо хэмээх уулын зургуудыг орууллаа. Ертөнцийн өнцөг булан бүрийг эзэгнэн суугаа монгол ахан дүүстээ шинэ ондоо аз жаргалаар дүүрэн байхын ерөөл дэвшүүлье. Хамгийн гол нь эрүүл энх, элэг бүтэн байх болтугай. За тэгээд энэ зургуудыг томруулаад үзэхийг хүсвэл дээр нь товшихоо надаар хэлүүлэлтгүй мэдэж буй биз ээ.

Igneous wolf

2009-12-11T11:35:00.003+08:00

Бөмбөрцөг дэлхийн дүүрэн хэсгийг удам сайт монгол хүн эзэгнэн тохинуулж, эзэрхэн засаглаж асан үнэн түүхийг С.Жаргалсайхан, Л.Удвал гуай нарын хамтын бүтээл “Чингис хааны нууц түүх” романаас уншиж байсан тэр цагаас хойш даруй дөрвөн жил өнгөрчээ.

Саяхан уг бүтээлийн тав дахь хэвлэлийг уншаад ид шидийг нь дахиад л санагалзлаа. “Хүн төрөлхтний түүх нууцаас нууц руу өртөөлөн яваа мэт санагдана. Тиймээс шинэ түүх гэж үгүй, бас хуучин түүх гэж үгүй. Бүгд түүхийн түүх ажээ...” хэмээн шинэ хэвлэлийн өмнөтгөл үгэнд яруу сайхан бичсэн байхыг уншиж болно.
Үнэхээр дэлхийн түүхийг ганцаар шахуу бичсэн суут их хүний цус монголчууд бидний судсанд лугшиж буй нь нартад ховорхон тохиох хувь заяа гэдгийг, талын монгол нутагт бурхан энэ хүний үр сад гэгдэж, удам залгаж суугаа хэн бүхэн ямагт цог заль төгс байж, их хааны орь их хүслийг гүйцэлдүүлэх агуу үүрэг хариуцлага хүлээж байгаагаа ойлгох ёстой гэдгийг, хүн алдаж эндэж, унаж босч явсан ч хэзээд урагш тэмүүлж, ухаарч, гэгээрэх хүсэл өөд хандаж чаддаг байваас тэр нь хүний жинхэнэ мөн чанар юм гэдгийг Тэмүжиний амьдралын нууц түүхийг уншаад та ойлгох болно.
Энэ романыг уншиж хараахан амжаагүй нэгэн нь уншаад үзэхийг зөвлөе. Хэрэв тэгвээс Чингис хааны сүнс-Галт чоно дээд тэнгэрээс бид бүхнийг бахдан харах нь дамжиггүй бизээ.

A Melody of Utaanbaatar

2009-12-04T10:30:00.002+08:00

Улаанбаатарын утааны ач холбогдол өдрөөс өдөрт өсөн нэмэгджихүй. Хүн ардын амьсгалын эрхтний тогтолцоонд боломжийн гэмээр мутаци явагдчихаад байгаа төдийгүй гадны олон орноос гал унтраах ангидаа ирж ажиллах саналыг манай залуучуудад тавиад байгааг сонсоход бахархмаар. Ал-Кайда бүлэглэлийнхэн манайд халдлага хийхээр төлөвлөж байсан ч Улаанбаатарыг ололгүй арга буюу буцсан байна.

Энэ мэтээр иргэдийнхээ амьд явах эрхийг баталгаажуулж, улс орныхоо үндэсний аюулгүй байдлыг сахин хамгаалах үүргээ шударгаар биелүүлж байгаагийнхаа төлөө Агаарын төлбөрийн хуулийг парламентаас ойрын үед батлахаар зэхэж буй нь цагаа олсон шийдвэр яах аргагүй мөн юм. Түүнчлэн нийслэлийн иргэд цаашид энэ төрлийн агаараар байнга амьсгалах учраас Байгаль орчны яам болоод Агаарын чанарын мэргэжлийн албанаас утаан дунд хэрхэн ажиллаж, амьдрах арга зөвлөмжийг боловсруулахаар Будант Альбионы “мэргэжил нэгт” нөхдөөс зөвлөгөө, дэмжлэг авч байгаа гэнэ. Алдарт Smokie хамтлаг ч Монголд дахин ирж тоглоход бэлэн гэдгээ мэдэгджээ.

A horse, a man and a wolf

2009-10-31T23:06:00.005+08:00

Дийлдэшгүй, аюулт өстөн Чононоос Морь үргэлж айна. Цөхөрч дуусаад хүчтэй холбоотныг хайж, Чонотой дайсагналцдаг Хүн дээр ирж хамтрахыг хүсэв. Хэрэв Морь хамгийн гайхалтай хурдаараа туславал Чоныг авлахад бэлэн гэдгээ Хүн хэлжээ. Морь хамтарч, эмээл тохуулан хазаарлууллаа Тэд Чоныг даруй агнав.
Морь туйлаас баярлан Хүнд талархаад: "Өстнөө нэгэнт дарснаас хойш эмээл, хазаараа надаас авна уу, би эрх дураараа давхие" гэв.
Гэтэл Хүн чангаар инээд алдан: "Хэзээ ч үгүй шүү" гэж хариулан бөөр лүү нь давирч гэнэ.

The Foundation Trilogy by Isaac Asimov

Dystopia or not?

2009-10-25T14:40:00.005+08:00

Төсөөлж, мөрөөдөж, түүнийгээ бодит биелэл болгохын төлөө эцэж цуцалтгүй тэмцдэг нь хүн гээч амьтны бусад төрөлтнөөс ялгарах онцлог юм даа. Тэд эхлэл, төгсгөл нь үл мэдэгдэх түнэр харанхуй орчлон ертөнцөд оршин тогтнохдоо багагүй цагийг ирээдүйн тухай бодолд зарцуулж, олдсон энэ амьдралаа утга учиртай, үр дүнтэй өнгөрүүлэхийг хүсдэгийн шалтгаан нь амьдралын үнэ цэнийг ухаандаа ортол ойлгосон оюун сэтгэлгээний мөн чанарт нь байдаг биз.

Ирээдүйн талаар элдэв янзаар ургуулан сэтгэх явдал хэзээ ч дундаршгүй гэдгийг өнгөрсөн хугацаанд төрөн гарсан сэтгэгчид, зөн билэгтнүүдийн хэвлүүлсэн ном зохиол, түүгээр ч үл барам Библь болоод буддын сургааль, номлол зэргүүд ч илтгэнэ. Зөгнөлт зохиолчдын энэ үйл хэрэгт оруулж буй хувь нэмэр ч асар их ажгуу. Жюль Вернээс авахуулаад Х.Уэллс, Ж.Р.Толкиен, У.ЛеГуйн, А.Азимов, П.Дик нарын сэтгэгчдийн бүтээл туурвилд мөнхөрсөн уран зөгнөлийн зарим нь өдгөө бодит биеллээ олж байх жишээтэй.

Хачирхалтай нь, соёл иргэншлийн хөгжлийг алмайртал зөгнөсөн байдаг атлаа оршин буй улс төрийн систем, шашны урсгал, үзэл суртал гэх мэт зүйлс нь өнгөрснөөс өчүүхэн ч өөрчлөгдөлгүй өнөөх гайхамшиг болсон газарт бахь байдгаараа уламжлагдаад ирчихсэн байдаг нь зохиолчдын бүтээл туурвилаас нэвт харагддагийн учир юу вэ? Шинжлэх ухаан, технологийн хөгжлийг элдэм янзаар зөгнөн бичиж, уран сайхнаар дүрсэлж чаддаг хэрнээ оршин буй нийгмийн улс төрийн тогтолцоо, зан заншил, үзэл суртлыг тэрхүү зөгнөлт ертөнцдөө яг тэр хэвээр нь аваачиж дүрсэлчихээд байдаг нь сонирхолтой. George Orwell-ын Nineteen Eighty-Four зохиолд хүмүүс улс төрийн ялгаатай дэглэм бүхий дэлхий ертөнцөд амьдран буй тухай, Isaac Asimov-ын Foundation series-д галактикийн уудмын нэг хэсэгт бүгд найрамдах засаглал бүхий одот ертөнц оршин байхад, нөгөө нэг хэсэгт хаант засаглал бүхий одот ертөнцийг нэгтгэсэн улс оршин тогтнож байдаг тухай, Herbert Wells-ын The Time Machine зохиолд нэг нөхөр нийгмийн анги давхарга бүрээр ялгаатай соёл иргэншлүүдээр аялж буй тухай, Kim Stanley Robinson-ы Mars Trilogy зохиолд хүмүүс Ангараг гариг дээр кастын систем бүхий улс төрийн тогтолцоо байгуулахаар тэмцэлдэж буй тухай өгүүлдэг. Чухам үнэндээ тэд ямар нийгэм оршин тогтнож болох тухай зөгнөн бичдэггүй хэрэг.Энэ нь уран зөгнөлт зохиолчдын сэтгэлгээний баригдмал чанарыг илтгээд байна уу, эсвэл одоогоор олж нээгээд буй улс төрийн тогтолцооны хаана ч хэлбэршин тогтож чадах чадавхийг илтгэж байна уу? Хэдий технологийн дэвшлийг төсөөлөн дүрслэх чадвараар гаргууд боловч өөрсдийн амьдран буй нийгмийн тогтолцоог өөрөөр сэтгэж, зохиол бүтээлээ туурвиж чаддаггүй байсан нь тодорхой цаг үе бүрт оршин буй нийгмийн хэв загвар хүний сэтгэхүйд ямар их нөлөө үзүүлдэг болохыг илтгэн харуулж байна.

Гэхдээ уран зөгнөлт зохиол цэвэр төсөөлөл, мөрөөдлөөс бүтдэг билээ. Тухайн үед нийгмийн байгууллын тогтолцооны талаар зөгнөлт зохиолчдын сэтгэж хараахан чадаагүйг бидний үр ач нар гүйцэлдүүлэх биз. Хүн төрөлтний ирээдүй тэдний өдөр тутам хийдэг их, бага хэмжээний сонголтуудоос шалтгаалдаг. Эдгээр сонголт ирээдүйг бүхэлд нь тодорхойлдог билээ. Тиймээс бид чухам аль сонголтоор ирээдүйгээ тодорхойлох вэ гэдгээ тухай бүрт нь ухамсарлан шийдэх нь өөрт оноогдсон хариуцлага, ирээдүйгээ өөр хэн нэгнээр бус зөвхөн өөрөө л тодорхойлох боломж ажээ. Ойрын ирээдүйд бид өөрөө өөрсдийгөө сөнөөчихгүй л бол өндөр хөгжих зүй тогтолтой соёл иргэншилт ертөнцөд нийгмийн байгууллын ямар дэглэмийг сонгох нь оновчтой вэ гэдгийг хожим бидний хийх мэргэн сонголт шийдэх бизээ. Ямартай ч нийгмийн тогтолцооны талаархи үнэмшилтэй төсөөллийг зөгнөлт зохиолчдоос хүлээгээд хэрэггүй нь бололтой.

The Battle for Water

2009-10-06T20:09:00.005+08:00

Ертөнцийн нэг өнцөгт жорлон дотроо цэвэр усан татуурга хэрэглэн тансаглаж суух нэгэн байхад, өөр нэг өнцөгт гэр бүлээ тэжээхийн тулд 5-хан литр усны төлөө хэдэн миль газрыг бэдрэн явах хүн ч тааралдах аж. Тэгш бусын зовлон гэдэг энэ бус уу? Нөгөөтэйгүүр, цэвэр усны нөөцөөсөө хамааран усыг чөлөөтэй, эсвэл хязгаартай хэрэглэх явдлыг улс орон бүр ялгаатай тогтоож, нийгмийн хэв журам болгожээ. Харьцангуй тэгш бусаар хуваарилагдсан байдаг тул олон улсын тавцанд томоохон мөргөлдөөний галыг ноцоож мэдэх зүйл нь цэвэр ус болоод буй аж. Ирээдүйд газар нутаг, ашигт малтмал, газрын тосны төлөө гэхээсээ илүүтэй цэвэр усны төлөө, энэхүү ялгамжтай хэв журмыг өөрчлөхийн төлөөх нийтийг хамарсан дайн дэгдэх нигууртай гэнэ. Бид амьдралын хором мөч бүрийг усаар хэмжих цаг удахгүй ирэх нь. Байгаль ертөнцийн хамгийн энгийн нөөц гэгдэж асан ус хэмээх бодис алтнаас ч илүү үнэлэгдэх цаг ирнэ гэхлээр нэгэн бодлын аймшигтай санагдах юм. Аль 20 жилийн тэртээ Женевийн конференц дээр Адель Дарвиш хэмээх эрдэмтэн: “Газрын тосны асуудал Ойрхи Дорнодод өнгөрсөн хугацаанд ч, өнөөдөр ч зөрчилдөөн үүсгэх хамгийн гол шалтгаан болж байна. Тэгвэл ирээдүйд цэвэр ус л энэ талбарт хүч түрэн орж ирэх вий дээ” хэмээн урьдчилан сануулж байжээ.
Өнөөдөр дэлхий дээр 1.5 тэрбум хүн цэвэр усанд шууд хүрэх боломжгүй нөхцөл байдалд амь зогоож буй гэх. Энэ тоо жил ирэх тусам нэмэгдсээр хоёр зуу хүрэхгүй жилийн дотор дэлхий нийтийг хамрах аюул айсуй. 1955 онд л гэхэд Бахрейн, Йордан, Кувейт нийлсэн 7 орон цэвэр усны хомсдолтойд тооцогдож асан бол 1990 онд энэ тоо даруй 2 дахин нэмэгдсэн байна. 2025 он гэхэд энэ нь дахин нэг нугарах судалгаа гарчээ. Этиоп, Судан, Кени зэрэг улсуудад хэдхэн литр цэвэр усны төлөө бүтэн өдрийг зарцуулах, хэдэн миль газрыг бэдрэх нь энгийн амьдралын хэмнэл болсон төдийгүй зөвхөн цэвэр ус хэрэглэж чадаагүйгээсээ болж жил тутам 5 сая хүн хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлж байна. Дэлхийн буурай хөгжилтэй орны иргэдийн цэвэр ус хэрэглэх боломж улам бүр хумигдаж байна. Хүн ам эрс нэмэгдсэнээр өнгөрсөн зуу гаруйхан жилийн дотор усны хэрэглээ 6 дахин нэмэгдсэн нь цэвэр усны нөөцөөр баянд тооцогддог зарим орнуудад ч хувингийнхаа ёроолыг шавхах аюулын дохиог эртнээс сануулаад амжжээ.
Нийгмийн болоод улс төрийн аспектаар нь авч үзвэл усны хямралыг шийдвэрлэх шаардлага ойрын ирээдүйн хэлэлцэх гол сэдэв байх бололтой. Далайн усыг ирээдүйд шүүж хэрэглэх технологийг судалж байгаа ч давсаа хааш нь хаях вэ гэдгээс авахуулаад асуудал дундрахгүй нь бололтой. Яаж ийгээд цэвэр ус гаргаж авлаа гэхэд тэр нь нефтээс ч илүү үнэтэй эд болж хувирах магадлалтай гэнэ.
Сүх далайтал үхэр амгалан гэгчээр монголчууд бид л харин энэ талаар бодох санах зүйлгүй амьдарч байна даа. Нийслэл хотын маань ундны эх үүсвэр болсон Туул гол ширгэж, тасалдаад эхэлжээ. Орхон, Онон, Эгийн гол бохирдож, цэвэр усны хязгааргүй нөөцөд тооцогдож байсан Хөвсгөл нуурт маань хүртэл асуудал үүсээд байна. Голгүй, усгүй хот ирээдүйд юу болж хувирах бол? Жорлондоо хүртэл цэвэр ус хэрэглэдэг манайх шиг тансаг орон хэр олон бол?
Огт оргүйгээс оройтсон нь дээр гэдэг шүү дээ. Өнөөдрөөс эхлэн усаа хайр гамтай хэрэглэцгээе, үр хүүхдүүддээ хэрэглэх жаахан ч атугай ус үлдээе.

Age of Twenty-Three

2009-09-30T22:20:00.003+08:00

On His Being Arrived to the Age of Twenty-Three

by John Milton

(1631)

HOW soon hath Time, the subtle thief of youth,
Stolen on his wing my three and twentieth year!
My hasting days fly on with full career,
But my late spring no bud or blossom shew’th.
Perhaps my semblance might deceive the truth,
That I to manhood am arrived so near,
And inward ripeness doth much less appear,
That some more timely-happy spirits indu’th.
Yet be it less or more, or soon or slow,
It shall be still in strictest measure even
To that same lot, however mean or high,
Toward which Time leads me, and the will of Heaven,
All is, if I have grace to use it so,
As ever in my great Task-master’s eye

Oh, kiss me, kiss

2009-09-21T22:32:00.005+08:00

Sergei Yesenin said: "Everything goes, never to return." Everyone who is playing, joking and having fun today, go away someday. He wrote poems hastily because it appears he knew that he would die too young. Gorky said that "Yesenin was more of an organ of feeling created by Nature exclusively for poetry, than a man of flesh and blood". The Russian landscape and life in the countryside are the subject matter of Yesenin’s early poetry in which his enchantment with this natural world blends with his passionate feeling for Russia. Yesenin’s one of the famous poetry named “Oh, kiss me, kiss” is here.

Oh, kiss me, kiss,
Though the blood, albeit painfully.
Not odds with the cold will
Boiling water jets heart.

overturned mug
among gay is not for us.
I understand, my friend,
On the ground, only live once !

Look around a calm eye,
Look: in the mist of crude
month, like the yellow crow,
circling, winds above the ground.

Well, kiss it! So I want.
Song and I sang the ashes.
Seen the death of my scented
Whoever winds in the sky.

Fading power!
Die - so die!
Before the death of her lips sweet
I want to kiss her.

So that all the time in blue Sandman,
not ashamed and not concealing,
in the gentle rustle cheremuh
was heard: “I'm yours”.

And to light over a full cup
Light foam is not extinguished -
Drink and sing, my friend: On the ground, only live once!

Every picture tells a story #3

2009-09-09T20:07:00.010+08:00

Манай оронд ардчилсан парламент төлөвшин тогтсон тэр цагаас хойш чамгүй хугацаа өнгөрчээ. Доорхи гэрэл зургууд өнгөрсөн түүхийн зарим үеийг эргэн санагдуулах аж. За тэгээд томруулаад үзэхийг хүсвэл дээр нь товшино бизээ.

'Knowledge is Power'

2009-08-30T16:20:00.014+08:00

Эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөөний төлөө цогтой тэмцэгч Мэри Воллстонкрафтын эцэг түүнийг бага байхад өвлөж авсан эд хөрөнгөө өөрийгөө жентельмен эр болгоход зарцуулаад, эцэст нь юу ч үгүй хоцорч байсан тухай түүх байдаг. Мань эр бүх хөрөнгөө өөрийгөө жентельмен шиг харагдуулахад зарцуулж сайтар гоёж гооджээ. Харамсалтай нь түүний мөрөөдөл биелсэнгүй. Учир нь түүнд жентельмен хүнд байх ёстой “эрх мэдэл” гэгч зүйл дутагдсан байна.

Эрх мэдэл нь хувь хүнийг, байгууллага, корпорацийг, улс орныг, дэлхий дахиныг тодорхойлж байдаг тухай Элвин Тоффлер PowerShift номдоо дэлгэрэнгүй тайлбарласан байдаг. Өөрчлөгдөн хувьсаж буй өнөөгийн ертөнцөд жинхэнэ эрх мэдлийг чухам юу бүрдүүлдэг тухай тэрээр тайлбарлахдаа Ф.Бэконы хэлсэн “Knowledge is Power” гэдэг алдарт үгийг онцлон үзсэн нь бий.
Нэг. Хүний түүхийн эхнээс улбаатай, бусдыг нүднийхээ харцаар хөдөлгөх чадалтай хүчирхийлэл хэмээх механизм нь эрх мэдлийг нөхцөлдүүлэгч анхны хүчин зүйлсийн нэг юм. Бусдыг дайрч довтлох, тонож дээрэмдэх, айлган сүрдүүлэхээс авахуулаад муухай харах зэргээр хүссэнээ гүйцэлдүүлэх нь доод чанарын эрх мэдэл гэсэн ангилалд хамаарах аж. Энэ эрх мэдэл өнөөдөр ч зайгаа тавьж өгөөгүй амь бөхтэй оршсоор. Энэ нь нийгмийн хөгжлийн үнэт зүйлсийг хүндэтгэн үздэггүй дарангуйлагч нийгэмд, эсвэл боломжит тогтолцоо нь хэлбэрийн шинжтэй оршин байдаг тийм улс орнуудад, байгууллага, корпорациудад, хувь хүний толгойн дотор гүн бат оршсоор байдаг гэсэн үг. Бүх юм хувьсан өөрчлөгдөж байгаа өнөө цагт ийм эрх мэдлийг хэрэгжүүлэхийг урьтал болгосон хэн ч гэсэн хариу цохилтонд өртөх аюултайг Э.Тоффлер сануулсан.
Хоёр. Эрх мэдлийг нөхцөлдүүлэгч дараачийн хүчин зүйл бол материаллаг шинж чанартай эд баялаг ажээ. Хүчирхийлэхийн оронд мөнгөөр, эд баялагаар шан харамж хүртээж хүссэнээ хэрэгжүүлэх боломжтой. Эрх мэдэл нь хүмүүс хоорондын бүхий л харилцааны хэмжүүр гэгддэг учраас сайн муу олон талтай байх нь мэдээж. Яг үүнтэй адилхан эд баялагтай хүн эрх мэдлээ хэрэгжүүлэхийн тулд түүнийгээ сайнаар ч, муугаар ч ашиглах боломж нь эн тэнцүү байдаг ажээ. Авлига, хээл хахуульд автсан нийгэмд хүн эрх мэдлийг мөнгөөр хэмжих боломж бүр ч их байдаг нь ойлгомжтой. Гэхдээ ийнхүү аль өнцгөөс хэмжихээ шийдэх нь тухайн хүний чадвар, боломжийн асуудал. Ийм л сайн муу шинж чанартай учраас энэ төрлийн эрх мэдлийг дунд зэргийн хэмээн нэрийджээ. Ямартай ч хүчирхийллийн эрх мэдлээс арай дээр гэсэн үг.
Гурав. Эрх мэдлийн хамгийн сайн хэлбэр тэгвэл юу болж таарах вэ? Мэдээж өмнө дурьдсанчлан Ф.Бэконы хэлсэн үг үүний хариулт болж чадна. Энэ бол мэдлэг. Эрх мэдлийн төгс хэлбэр буюу өндөр чанарын эрх мэдэл бол хүчирхийлэл, эд баялгийн тусламжтайгаар хүрч болох тэрхүү нөхцөл байдлаас илүү их боломжийг агуулдаг. Хэн их мэдлэгтэй байна, тэр эрх мэдлийг өөртөө хуримтлуулна. Мэдлэгийн хүчээр эд баялаг, хүч чадлыг (бүр хатуугаар хэлбэл хүчирхийллийг) ч нэмэгдүүлж чадна. Улс орны удирдагч, албан байгууллагын захирал, өрхийн тэргүүн, гэрийн эзэгтэйн хэн нь ч бай мэдлэгийн хүчээр эрх мэдлийг олж чадна. Энэ эрх мэдлийг олж авсан хүн бусдыг араасаа дагуулах, бусдад хүндлэгдэх, үнэлэгдэх, тэр ч байтугай өөрийн дайсныг холбоотноо болгон авах ид шидийг эзэмших боломжтой.
М.Воллстонкрафтын эцэг ингээд л жентельмен болж чадаагүй байх нь. Угаасаа хүчирхийлэл үйлдэх чадалгүй, дээрээс нь мөнгөө бараад модоо барьсан нөхөр байж л дээ. Мэдлэгийн талаар бүр ярих ч хэрэггүй байсан бололтой. Харин Монголд эрх мэдлийн аль хувилбар илүү жин дарж байгаа бол?

Wings

2009-08-22T21:21:00.013+08:00

Сүүлийн үед олигтой сүүдэр ший үзэж амжилгүй явсаар 1928 онд Америкийн кино академийн шагналын Best Picture номинацид тэргүүлсэн Wings киног сонгож үзэв. Дэлхийн кино урлагийн хөгжлийн чиг хандлагыг тодорхойлогч хамгийн том шагнал болсон Академийн шагналын гол номинацид ямар бүтээл анх тэргүүлж байсныг сонирхох хүсэл мэдээж байлгүй яахав. Угтаа бол анхны шагнал гардуулах ёслолд хоёр кино шилдгээр шалгарч, сая миний үзсэн Wings кино Best Production төрөлд, кино магнат William Fox-ын Fox студийн бүтээл Sunrise кино Best Picture төрөлд тус тус тэргүүлж байсан түүхтэй аж. Гэтэл хожмоо Wings киног АКА-аас албан ёсоор тухайн оны хамгийн шилдэг кино гэж тооцсон байх юм. Тэр жил Howard Hughes-ын The Racket, William Fox-ын бас нэгэн бүтээл Seventh Heaven, Merian C.Cooper-ын Chang, Irvin Thalberg-ын The Crowd кинонууд шилдгийн шилдэгт нэр дэвшсэнээс дээрх хоёр кино тэргүүлсэн ажээ.

Энэ бол болж өнгөрсөн түүх. Хамгийн гол нь ямар кино үзчихэв ээ гэдэгт л асуудал байна. Тухайн үед бүрдлийн шатандаа явж асан Парамаунт студи Wings киног бүтээсэн бөгөөд гол хөрөнгө оруулалтыг Adolph Zukor, Jesse L.Lasky нар хийж, авьяаслаг найруулагч William A. Wellman найруулжээ. Киноны гол дүрүүдэд тухайн үеийн Холливудын дуугүй киноны эрин үеийн хамгийн алдартай жүжигчин бүсгүй Clara Bow (Mary Preston) болон залуу жүжигчид Charles Rogers (Jack Powell), Richard Arlen (David Armstrong), Jobyna Ralston (Sylvia Lewis) нар тогложээ. Киног үзэж эхлэхээс өмнө түүний постерыг, бас нэрийг нь ажваас яаалтчгүй онгоцны нисэгчдийн тухай өгүүлэх нь гэдэг бодол төрсөн юм. Төсөөлсөн минь ч зөв болох нь батлагдаж киноны анхны дүрслэл үүлсийн цаанаас тодрон гарч ирэх нисэх онгоцоор эхэлж, түүний сүүдэр дээр Wings буюу Жигүүр гэсэн нэр тодрон бичигдсэн юм.

Жирийн нэгэн тосгонд амьдардаг, хэн ч харсан царайлаг залуу Jack-ын мөрөөдөл бол тэнгэрт дүүлэн нисэх. Хөрш айлын охин Mary нь түүнд хайртай. Болж л өгвөл Jack-тэй уулзаж, хамт байхыг хүснэ. Гэвч Jack Mary-д хайргүй, жирийн найзаа хэмээн бодож, энэ өнцгөөс түүнтэй харилцана. Тэрээр их хотоос тосгонд нь айлчлан ирсэн Sylvia хэмээх бүсгүйд сэтгэлтэй ажээ. Гэвч ямар ч кинонд Балган мэт аашлах хэн нэгэн нөхөр гардгийн адил тосгоны чинээлэг айлын хүү David хэмээх залуу тэдний дунд хөндөлсөнө. Тэр мөн Sylvia-д хайртай аж. Үнэндээ David бус Jack л хос хоёрын дунд хөндөлссөн байсныг дараахан нь би мэдэж авсан юм.

Энэ үед дайн эхэлж, Jack ч, David ч цэрэгт татагдахаас өөр аргагүй болно. David-эд хайр сэтгэлээ илэрхийлж ‘To David with all my love, Sylvia’ гэсэн бичээс зурагныхаа ард үйлдэж, энгэрийн зүүлтэндээ хийн өгөхөөр бэлдээд байх зуур Jack орж ирэх бөгөөд өнөөх зурагтай зүүлтийг өөрт нь өгөхөөр бэлджээ гэж итгэн баяртайгаар авч одно. Харин Sylvia өөрт нь өгөх гэж байсан зүүлтийг Jack андууран авсан тухай David-эд хэлж учрыг ойлгуулдаг. “Хайртай” бүсгүйнхээ зургийг азын сахиусаа болгосон Jack хөрш айлын охин Mary-гээ умартан дайны шугам руу явах ажээ. Харин зурагт сахиусын жинхэнэ эзэн David багадаа тоглож байсан баавгайны жижигхэн чихмэлийг азын сахиус болгон авч явна.

Jack David хоёр хамтдаа нисэх батальонд хуваарилагдах агаад хоёул нэгэн бүсгүйд хайртай авч дайны талбар дээр зүү орох зайгүй анд нөхөд болцгооно. Улмаар хоёул нисэх батальоныхоо хамгийн шилдэг нисэгчид болох ба тэнгэрийн уудамд өрнөх олон арван тулалдаанд амжилттай тулалдаж, дайснуудыг сөнөөж нэр алдраа дархлана. Нэг нь хайртай бүсгүйн нь зурагтай зүүлт түүний азын сахиус гэдэгт итгэнэ, нөгөө нь багадаа тоглож байсан баавгайгаа аз авчирч байна гэдэгт итгэнэ. Гэвч цэрэг эрс амар жимэр хөөрөлдөн суух нэгэн өглөө дайсны нисэх онгоцууд гэнэтийн дайралт хийж баазыг устган үлэмж хохирол учруулна. Jack David хоёр энэ үед эр зоригоо гайхуулан дайсны онгоцуудтай тулалдах авч дайснууд Jack-ыг хөнөөх аюул тулгарсныг мэдсэн David тэдний анхаарлыг өөр дээрээ хандуулан үүлсийн гүн руу дагуулан одно. Харин ихэнх дайснаа сөнөөгөөд амжсан Jack түүнийг нисэх бааздаа буцаж дээ гэж бодон буух цэг рүү явна. Гэтэл анд нөхрөө аврахаар дайснуудыг араасаа дагуулж одсон David-эд гай дайрч атаатнууд түүний онгоцыг сөнөөх бөгөөд азаар тэр далайн усанд унаж амь аврагдана. David өөрийн азын сахиус болсон баавгайгаа мартаж явсныг хожмоо Jack мэдээд харамсан гашууддаг. Түүнийг насан эцэслэсэн гэдэгт батальоныхон, мөн Jack ч итгэдэг.

Дайсны нутагт амь гарсан David эв таарахыг нь ажиж байгаад тэдний нэг онгоцыг хулгайлан хөөрч, баазаа чиглэн нисэж байгаад өөрийн талын онгоцтой таарах бөгөөд энэхүү онгоцыг анд найз нь, Jack нь хөлөглөн нисэж байдаг. Shooting stars нэртэй энэ онгоцыг David хараад Jack-ыг байна гэж мэддэг ч харамсалтай нь Jack David-ыг үл танина. Арга ч үгүй юм. Нисэгчээс бусад бүх зүйлс нь дайсны онгоц болохыг илтгэж буй юм чинь. Үүнийг ойлгосон David хурдхан холдохыг хүсэх ч Jack түүнийг мөшгисөөр байх төдийгүй эцсийн дүндээ David-ын онгоцыг устгаж байж санаа нь амарна. Дайсны онгоцыг устгасандаа сэтгэл уужирсан Jack сөнөсөн онгоцон дээр явж очих үед өөрийн найзын аминд хүрснийг хараад гэмшиж үл барна. Золгүй явдал болсны дараа дайн ч дуусаж Jack гэртээ харих бөгөөд насан эцэслэсэн андынхаа азын сахиус-баавгайг гэрийнхэнд нь хүргэн өгч, харин хөрш айлын охин Mary-тэйгээ гэрлэж байгаагаар кино өндөрлөдөг. Эцсийн эцэст тэдний даль жигүүр нь хайр сэтгэл, анд нөхөрлөлийн нандин холбоо л байж дээ гэж ойлгогдохоор.

Киноны дундуур шигтгээ маягийн элдэв дүрслэл, туслах дүрүүд олон гардгыг эс тооцвол үйл явдал нь ерөнхийдөө ийм юм. Техник технологи сайтар хөгжиж амжаагүй байсан тэр цаг үед зоригт нисэгчдийн нөхөрлөл, хайр сэтгэлийн тухай драмын киног бодит зураг авалтаар, эвлүүлгийн нарийн шийдлээр хийж чадсан нь үнэхээр гайхалтай. Өнөөдөр манай киночдын төсөөлж ч чадахааргүй дүр дүрслэлүүдийг аль 20-иод онд Сэм авгынхан маань хийчихсэн байх юм. Харин нэг зүйлийг нэмж хэлэхэд энэхүү киног үзэж эхлэхээс авахуулаад Michael Bay-н найруулсан Pearl Harbor кино цаг ямагт бодогдож байсныг хэлье. Бараг толгойн дотроо харьцуулж үзсээр, үйл явдал нь яг таг таарсаар байгаад кино дууссан юм даа. Pearl Harbor кино Wings киноны remake биш хэдий ч зохиолын санааг анхны Оскарын эзэн болсон энэ киноноос авсан нь тов тодорхой юм. Ямартай ч миний үзсэн хайр дурлалын сэдэвт кинонуудын жагсаалтанд энэ кино цаашид баттай нэрлэгдэх нь дамжиггүй.

"On the verge of siding"

2009-08-12T17:38:00.014+08:00

Захидал №1

Хувийн итгэмжилсэн захидал
2009 оны 7 дугаар сарын 27-ны өдөр

Улсын Их Хурлын Эрхэм гишүүн ................. Танаа
Монгол Улсын Их Хурлаар Оюу Толгой төслийг хэрэгжүүлэх Хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг хэлэлцсэнийг бид анхааран харсан билээ. Гэрээг баталгаажуулах энэхүү нэн чухал цаг үед эрхэм гишүун танд Гэрээ болон Оюу Толгой төслийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой асуулт, санаа зовоож буй зүйл байвал албан ёсоор уулзаж хариулт өгөх хүсэлтэй байгааг хүлээн авна уу.
Хамтарсан Засгийн газартай хэлэлцсэн Гэрээний төсөл нь олон мянган шинэ ажлын байр, бизнесийн боломж, дэд бүтэц бий болгох замаар эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн онцгой үсрэлтийг хангах эхний алхам төдийгүй Монгол улсын эрдэс баялгийн нөөцийг хариуцлагатайгаар ашиглах шинэ үеийн эхлэл тавигдаж байна гэж Рио Тинто үзэж байгаа билээ.
Энэ бол өнөөдөрийн талаарх шийдвэр биш юм. Энэ бол ард түмнээс өнөөдөр сонгогдсон төлөөлөл Монголын ирээдүй хойч үеийнхээ төлөө бий болгохыг хүсч буй тэрхүү ирээдүйг шийдэх шийдвэр юм.
Монгол улс салаа замын эхэнд ирээд байна гэж бид үзэж байна. Нэг зам нь гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах, дэлхийн жишигт хүрсэн уул уурхайн салбарыг бий болгох, бусдаас хамааралгүй эдийн засгийн бие даасан байдлыг хөгжүүлэх нээлттэй эдийн засаг, нийгмийг бий болгох. Нөгөө зам нь гадаадын хөрөнгө оруулагчид, тусламж үзүүлэх донорт итгэл алдсан, хөршөөсөө шууд хамаарсан, аж үйлдвэрлэлийн хязгаарлагдмал хүрээтэй хаалттай эдийн засаг. Оюу Толгойг ашиглахыг дэмжсэн эсхүл эсэргүүцсэн Таны санал Монгол улсын сонгох тэрхүү замыг урт хугацаанд тодорхойлох болно.
Таныг ойрын үед бидэнтэй санал бодлоо хуваалцах боломж олгоно гэдэгт найдаж байна.
Гүнээ хүндэтгэсэн,
Сэм Риггалл
Рио Тинто компанийн Худалдаа эрхэлсэн захирал
Жон Фониани
Айвенхоу Майнз компанийн Хуулийн асуудал эрхэлсэн захирал

Захидал №2

Рио Тинто компанийн худалдаа эрхэлсэн захирал Сэм Риггалл, Айвенхоу Майнз компанийн хуулийн асуудал эрхэлсэн захирал Жон Фониани нар Танаа

2009 оны 8 дугаар сарын 07-ны өдөр

Та бүхний 2009 оны 7 дугаар сарын 27-ны өдрийн Улсын Их Хурлын нэр бүхий зарим гишүүдэд ирүүлсэн Оюу толгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийн талаар хувийн итгэмжлэгдсэн захидалтай холбогдох Улсын Их Хурлын гишүүд танилцсан болно.
Монгол Улсын Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Оюу толгойн орд газрыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг Улсын Их Хурал хэлэлцэн тогтоол гаргаж, гэрээ байгуулах эрхийг Засгийн газартаа олгосон билээ. Ийм болохоор Та бүхний захидалдаа бичсэнчлэн “Оюу толгой төслийг хэрэгжүүлэхтэй холбоотой асуулт, санаа зовоож буй зүйл” гэгчээр Улсыи Их Хурлын гишүүдтэй уулзаж хариулт өгөх биш, харин Монгол Улсын Засгнйн газарт хандаж, санал солилцох боломж нээлттэй болсныг юуны өмнө тэмдэглэе.
Захидлын агуулга, утга санааг бид цаашид олон жил хамтран ажиллах сайн нөхөр, түншийн талаас, мөн Оюу толгойн орд газар нь манай улсын ирээдүйн хөгжилд ач холбогдолтойн үүднээс аль болохоор ойлгохыг хичээж байгаа хэдий ч эл захидалд дурдсан зарим асуудал нь Оюу толгойн орд газрыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийн талаар яригдаж буй зуйлүүдээс илүү их эргэлзээ төрүүлэхэд хүргэхээр бичигдсэнд харамсаж байна. Учир нь монгол төрийн тусгаар тогтнол, хөгжлийн замыг хөндлөнгөөс заах гэсэн оролдлого гэж үзэхээр байна. Тусгаар тогтносон Монгол Улсын төрийн эрх барих, хууль тогтоох дээд байгууллагад ард түмнийхээ итгэлийг хүлээн ажиллаж байгаа Улсын Их Хурлын гишүүдэд ийнхүү эрээ цээргүй шахалт үзүүлэх болсон нь улс төрийн хийгээд бизнеснйн наад захын соёл танай компаниудад дутагдах болсныг илтгэнэ.
Та нөхөд захидалдаа "Монгол улс салаа замын эхэнд ирээд байна" гэжээ. Монгол Улс, монголын ард түмэн 20-иод жилийн өмнөөс өөрсдийн сонголтыг хийж шинэ Үндсэн хуулиа батлан хөгжлийн чиг хандлагаа тодорхойлон ардчилал, зах зээлийн харилцааг эргэлт буцалтгүй сонгосон нь эдүгээ олон улсын хэмжээнд аль хэдийн хүлээн зөвшөөрөгдсөн билээ. Ийм болохоор манай улсын хөгжлийн замыг аль нэг компанн тодорхойлох шаардлагатай гэж үзэхгүй байгаа бөгөөд монголын төр, ард түмэн гадны оролцоо зааварчлагагүйгээр өөрсдөө шийдэх эрхтэй болохыг Та бүхэнд сануулж байна.
Монголын төрд дарамт шахалт үзүүлэх гэсэн нэн зохимжгүй өнгө аяс цухалзуулсан энэ захидлыг Рио Тинто, Айвенхоу майнз компаниудын дээд удирдлагуудын албан ёсны байр суурв гэдэгт итгэхгүй байна. Энэ захидал харин ч дэлхийд алдартай гэж монголчууд эдүгээ итгэж байгаа Рио Тинто компанийн нэр хүндийг монголын олон нийтийн дунд унагах хортой юм.
Ийнхүү бүдүүлэг алхам хийснийхээ төлөө Та бүхэн Монгол Улсын Их Хурлын гишүүдээс уучлалт гуйх ёстой гэж үзэж байна. Рио Тинто, Айвенхоу Майнз компаниуд нь Монгол Улсын хуулъ тогтоомжийг хүндэтгэн, манай Засгийн газартай харилцан ашигтай гэрээ байгуулж, хамтран ажиллана гэдэгт итгэж байна.

Монгол Улсын Их Хурлын Тамгын газар

Art existed before parties were formed

2009-07-31T21:37:00.006+08:00

Урлаг соёлыг намаас удирддаг, уран бүтээлийг намын хороо хянадаг байсан тэр цаг үед юм гэнэ. Театрын сургуулийн оюутан ойдоо зориулан концерт найруулж байтал нэгэн намын үүрийн дарга “Энэнийг хас, үүнийг өөрчил!” хэмээн дүрэмдэн томорчээ. Өнөөх залуу найруулагч үүнд нь шаралхаж, “Намаас өмнө урлаг байсан юм. Битгий дэмийр!” гээд хэлчихэж. Үүнээсээ болж нам засгийн бодлогыг эсэргүүцсэн нэр зүүж, хөдөө суманд нэгдлийн клуб руу цөлөгдөж асан хүн бол бидний сайн мэдэх нэрт жүжигчин Няндагийн Цэвээнравдан билээ.

Түүний амьдрал, уран бүтээлийн тухай Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, урлаг судлалын ухааны доктор, дэд профессор Найдангийн Ганхуяг “Намаас өмнө урлаг байсан” нэртэй дурсамжийн номоо бичиж, хэвлүүлжээ. Зохиогч номын удиртгалдаа “Хэдэн зээрнийхээ хойноос амиа тавин хөөцөлдөж, тэрүүндээ сэтгэлийн жаргал эдэлж яваа хээгүй нэгэн эр, хэсгийн төлөөлөгчийн дүрээр найзын минь авьяас чадал, ааш араншин тодрон гарч, түмэн олныхоо зүрхэнд хүрсээн. Ер нь хүнийг уран бүтээлээр нь таньж болно гэж би хувьдаа боддог. Найзыг минь явсан газар болгонд инээд наадам цалгиастай, алиа хошин яриагаараа бүхнийг байлдан дагуулж, тэр дундаа тугийн зэв шиг гялалзан байдагсан” хэмээн бичсэн байна. Үнэхээр хорвоод олдсон ганцхан амьдралаа урлагт бүрнээ зориулсан тугийн зэв шиг эгцээрээ, чигээрээ явсан жүжигчин бол Няндагийн Цэвээнравдан ажгуу. Энэ алдартай хүний амьдралд тохиолдсон эрээнтэй бараантай, ээдрээтэй төвөгтэй, инээд баясалтай, аз жаргалтай мөч бүхнийг зохиогч энэхүү номондоо багтаан дүрсэлжээ. Нэрт жүжигчин маань бас муугүй яруу найрагч байж. Түүний бичсэн, урьд өмнө хэвлэгдэж, олон түмэнд хүрч байгаагүй шүлгүүдийг уг номонд оруулсан байна. Үүний нэгээс та бүхэнд сонирхуулбал,

Зэрэглээн дунд торолзох

Хайлааст модтой хөндийд

Зээрийн сүрэг хурдлах

Энгүй талын тэртээд

Замын хүн саатах

Жирийн нэг гацаа бий

Залуу насны дурьдатгал

Дурлаж явсан сэтгэл ч бий...

Хүнийг хүн биш, урлагийг урлаг биш болгох гэж хичээдэг байсан тэр цаг үед бодит бүхнийг үнэнээр нь, айж эмээлгүй хэлчихдэг байсан шулуун шударга зантай энэ жүжигчнийг монголчууд бид “Говийн зэрэглээ” киноны ангийн байцаагч, “Ингэх гээд байсан юм”, “Би чамд хайртай” зэрэг тайз, дэлгэцийн олон арван бүтээлүүдээр нь таньдаг билээ. Даанч хийж бүтээх ид насандаа хорвоогийн мөнх бусыг үзүүлсэн нь харамсалтай.

Universe within the home

2009-07-19T20:28:00.007+08:00

Lie on your back and look at the stars. - H. Jackson Brown, Jr.

Саяхан дэлгүүрээр явж байгаад гэрийн нөхцөлд хэрэглэдэг огторгуйн дуран (Skywatcher Explorer-200P (EQ5) Telescope) худалдаалж байхыг харлаа. Хэрэв үүнийг өөрийн болгочихвол одоогоор сар луу аялах боломжгүй байгаа надад (цаашид ч тохиох эсэх нь эргэлзээтэй) сайхан завшаан болох юм шиг санагдаж, хорхой хөдөлсөн юм. Ийм дурантай болчихвол огторгуйн уудмыг тольдох ажлаа хаанаас эхэлж болох талаар ч бодож үзлээ.
Олон тэрбум жилийн туршид бидний сайн хөрш байсан, цаашдын ирээдүйд ч цугтаа орших Сарыг эхэлж дурандах нь тодорхой. Түүн дээр тогтсон нуур, уулс, солирын цохилтоос үүссэн тогоо гээд л сонирхож үзэх зүйл барагдахгүй биз. Бархасвадь гариг, түүний дагуулуудыг ажиглана. Шөнийн тэнгэрийг дамнан сүүн зам татуулсан галактикын оддоо дурандана. Хэдэн их наяд оддын цуглуулгаас бүтсэн Андромедын галактикыг олж харахыг хичээнэ. Цэлмэг шөнийн тэнгэрт энгийн нүдээр арай чүү үзэгддэг гэх энэ галактик 3.2 тэрбум жилийн дараа манай галактиктай мөргөлдөнө хэмээн одон орончид тооцоолж буй.
Энэ мэт дурандаж ажиглах зүйл дундаршгүй байтал юунд зүгээр сууж болохов. Хэдэн бор юмаа цуглуулж байгаад авахаар шийдэв. Бас ч гэж чамгүй үнэтэй эд аж. Гэхдээ нэг авчихсан хойно үнэхээр хэрэгтэй гэдэгт нь бат нот итгэл төрлөө. Олон зууны туршид хүн зонын гайхшыг төрүүлсээр ирсэн одот ертөнцийн сүр жавхланг гэртээ сууж байгаад мэдрэх хүсэл минь ийнхүү дийлсэн тул мөрөөдөл биелэх өдрийг хүлээх л үлдэж дээ.

Mongolian Drama

2009-07-07T21:34:00.006+08:00

Харь нутагт мэргэжлийн монгол жүжигчид бие даан жүжиг тавьж байсан тохиолдол урьд өмнө ер нь байхгүй бизээ. Тэгвэл АНУ-ын Virginia мужийн Arlington, мөн Washington DC хотноо ажиллаж, амьдарч, сурч буй монгол жүжигчид хамтран “Би хэн бэ?” гэдэг уянгын драмын жүжгийг Үндэсний их баяр наадмынхаа өдөр буюу 7-р сарын 11-нд Rosslyn Spectrum Theatre (Arlington Ridge Road, Wilson Blvd хоёрын замын уулзварт шахуу байрлаж буй)-д элэг нэгт ахан дүүстээ зориулан тоглох гэж байгаа юм байна. Хэдий хүний нутагт сурч боловсрохоос авахуулаад ажил амьдралаа залгуулан зав зай багатай байдаг ч сурч эзэмшсэн мэргэжлийнхээ үр шимийг үзэх хүсэл хэн бүхэнд байдаг биз. Ертөнцийн өнцөг булан бүрт ажиллаж, амьдарч буй монголчуудад маань тэр болгон эзэмшсэн мэргэжлээрээ ажиллах боломж олддоггүй шүү дээ. Тэгвэл энэ залуус сурч эзэмшсэн жүжигчний мэргэжлээрээ гайхуулан эрх чөлөөний оронд бие даасан уран бүтээлээ тавих гэж буй нь энэ.

Олон үг нуршаад яахав, оюуны цангаагаа тайлах, тэр тусмаа эх хэлээрээ жүжиг үзэх монголчуудын маань мөрөөдөл бодит зүйл болж буй нь сайхан хэрэг юм даа. Удахгүй наадам болох гэж байна. Дэлхийн өнцөг булан бүрт ажиллаж, амьдарч буй ахан дүүстээ Үндэсний их баяр наадмын мэндийг дэвшүүлье, сайхан наадаарай.

Let's remember the King of Pop

2009-06-26T15:49:00.007+08:00

MJ, you leaves us with a legacy of No.1 hits, top awards and astounding dance moves. You did a lot for the people in the world and for music. I grew up in your music, thus , I will keep you alive in my heart.
Let's remember the King of Pop forever.

Inhomogeneous Universe

2009-06-17T11:07:00.003+08:00

Өөрсдийн амьдарч буй гаригийг орчлон ертөнцөд онцгой байлгахыг хүссэн хүмүүсийн үзлийг эрс өөрчилж, “орчлон ертөнц гэдэг чинь нэгэн жигд нягтшилтай, хаашаа ч харсан (isotropy) яг л ижилхэн, хүмүүс бид энгийн нэгэн ертөнц дэх эгэл нэгэн гариг дээр амьдарч байгаа юм шүү дээ” хэмээн том дуугарсан Коперникийг нэг хэсэгтээ хавчин гадуурхаж байсан түүх бий. Арга ч үгүй дээ, Дэлхийг бүхний төв гэж, өөрсдийгээ бүгдийн эзэн гэж бодож явсан хүмүүсийг орчлон ертөнцөд хэн ч биш гэдгийг нь зарлахад хэн дуртай байхав. За энэ ч яахав, Коперникийн дэвшүүлсэн үзэл санаа бидний орчлон ертөнцийг үзэх үзэлд ямар том хувьсгал авчирсныг өнөөгийн астрономи, космологийн ухааны ололт амжилтууд бэлхнээ харуулдаг шүү дээ. Гэвч өнөөдөр The State of the Universe номын зохиогч Педро Феррейра (University of Oxford)-гийн судалгаа астрофизикчдын толгойг гашилгаж байгаа гэнэ. Түүний хачирхалтай тайлбар хэрэв үнэн болох нь тогтоогдвол Коперникийн дэвшүүлж, бидний хүлээн зөвшөөрсөн үзэл сэтгэлгээ хэрэгцээнээс гарах цаг мөд удахгүй аж. Доорхи хоёр зургийн тусламжтай энэ хүн чухам юу гэж үзэж буйг сонирхоцгооё.

Эхний зураг. Уламжлалт ойлголт буюу орчлон ертөнц дэх Дэлхийн байрлал онцгой бус, бусад гаригуудын нэгэн адил хаа нэгтээ оршин буй.

Хоёр дахь зураг. Феррейрагийн тайлбарласнаар орчлон ертөнц дэх материйн нягтшил асар том хэмжээсээс хамаардаг, Дэлхий энэхүү нягтшил бүхий биетийн тодорхой нэгэн хэсэгт үүссэн хоосон орон зайд бусад галактик, оддын хамт оршин байдаг гэжээ.

Энэ шинэ онолын дагуу авч үзвэл, зөвхөн манай дэлхийн оршин буй хоосон орон зай барагцаагаар 200 сая гэрлийн жил зарцуулах хэмжээний том агаад түүн дотор биетүүд жигд тархан тэлж байдаг хэмээн Дэвид Хог (University of New-York) үзжээ. Гэвч зарим нь галактикууд цаашид тэлэх тусам орчлон ертөнц дэх энэ хоосон орон зай улам томорч, зэргэлдээх бусад хоосон орон зайтай нийлж, нэгдэх процесс явагдана хэмээн үзсэн байх юм. Алиныг нь ч үгүйсгэх аргагүй. Хэрэв энэ бүхэн үнэн бол бидний оршихуй онцгой ажээ.

Стифен Хокинг “Хүмүүс бид эргэн тойрон харж буй бүхнээ ойлгох хүсэлдээ автахаар орчлон ертөнцийн мөн чанар юу вэ?, Түүний хаана нь бид оршиж байна?, Тэр хаанаас, бид хаанаас үүссэн бэ? хэмээн асуудаг. Эдгээр асуултад хариу болгож ертөнцийн тухай ямар нэгэн төсөөллийг бүтээдэг” хэмээсэн нь юутай үнэн. Хүн гээч амьтан ямагт элдэв янзаар эрэгцүүлэн бодох, эрэн сурвалжлах “хобби”-той тул өмнө нь үнэн гэж үзэж байсан мэдлэгийг шинжлэх ухааны шинэ нээлтүүдийн тусламжтайгаар нэг л өдөр орвонгоор нь эргүүлчихэж мэдэх “ороо бусгаа” цаг үед бид амьдарч байна даа.

Сэдэвт хамааралтай санал болгох номууд:

The State of the Universe: A Primer in Modern Cosmology. Pedro G. Ferreira. Phoenix, 2007.

Living in a Void: Testing the Copernican Principle with Distant Supernovae. Timothy Clifton, Pedro G. Ferreira and Kate Land in Physical Review Letters, Vol. 101, Paper No. 131302; September 26, 2008

Every picture tells a story #2

2009-06-08T16:24:00.004+08:00

Москва. Энэ нэр нэг л дотно, сэтгэлд дулаахан сонсогддог. Дэврүүн томоогүй хүүхэд насныхаа хэсэгхэн хугацааг тэнд өнгөрүүлсэн болоод ч тэр үү тэгэж дотно санагддаг биз. Улаан талбай, Кремлийн ордон, Их театр гээд л оросын ард түмний түүх соёлын өлгий, үнэт нандин дурсгалын цогцолбор болсон гайхамшигт хотод байснаараа бахархдаг. Тухайн үед Москвагийн метро л их сонин хачин санагддаг байж дээ. Хүүхэд байсан болоод ч тэрүү нэг тунель руу ороод метронд сууж явж явж наранд гарч ирээд харахаар тэс өөр газар ирчихсэн юм шиг сонин санагддаг байж билээ. Бас тэр үеийн олон янзийн зайрмагны амт одоо ч мартагдаагүй байна. Детский мир дэлгүүрийн чамин хачин тоглоомууд нүдэнд үзэгдэж байна.

Хог новшоо цэгцлэн сууж байгаад санаандгүй 80-аад оны үеийн Москва хотын зарим гэрэл зургууд олсноо хараад хуучин дурсамж сэдэрсэн нь тэр. Ельцин ах Орос оронд ардчиллыг авчрах их өөрчлөлтийн өмнөх хэдхэн жилийн түүхийг өгүүлэх энэ зургууд сонирхолтой байж юуны магад. Тухайн үедээ л нилээд барууны стилиэр бүтээн байгуулагдсан гэгдэж асан Калинины өргөн чөлөө, Яузский бульварын хуучин зургуудаас авахуулаад Кремлийн хананы хажууханд бороонд зогсож буй хосын зураг хүртэл байна лээ. Цаг цагийн дурлал, тухайн үеийн амьдралын хэв маягаа гэж.
За тэгээд томруулаад үзэхийг хүсвэл дээр нь товшино бизээ, нилээн том зургууд байна лээ.

Change We Need

2009-05-25T15:17:00.002+08:00

Нийгэм өөрчлөлтийг хүсэж байгаа нь үнээн. Шударга бус явдал, хүнд суртал, авилгал, хээл хахуулийн бугшсан тогтолцоо сүүлийн хэдэн жил нийгмийг өвчлүүлж, үүнийг өөрчлөх хэрэгтэй гэж дээр дооргүй ярьсаар нилээд хугацаа өнгөрсөн. Гэхдээ энэ удаагийн сонгуульд нэр дэвшигч хоёр эрхэмийн нэг нь нөгөөгөөсөө өөрчлөлтийг хийх чадвараар илүү байсан учраас ялалт байгууллаа хэмээн дүгнэмээргүй байна. Өөрчлөлтөд тэмүүлсэн ард түмний хүсэл эрмэлзэл л өнгөрсөн хугацаанд “өөрчлөлт” хийж чадаагүй нөхрийг өөр нэгнээр солилоо гэвэл үнэнд илүү дөхөх мэт. Бид энэ хоёр эрхэмийн хэн нь хэн бэ гэдийг өнгөрсөн хугацаанд хангалттай мэддэг болсон. Шинэ Ерөнхийлөгчөөс ирэх 4 жилд ард түмний эв нэгдлийн жинхэнэ илэрхийлэл байж, өөрийн үй зайгүй амлаад байгаа ардчилал, шударга ёс, шинэчлэлтийн салхийг монголын тал нутагт сэвэлзүүлэхийг шаардах нь мэдээж. Түүнчлэн зарим нэгэн хүнд дутагдсан хувь хүний үзэл бодол, эрхэмлэн дээдлэх ёстой үнэт зүйлсийн чухлыг ухааруулах үйлсэд хувь нэмрээ оруулаарай хэмээн хүсье. Яагаад ингэж хэлж байна вэ гэвэл, өнөөдөр телевизийн студи руу нэгэн сонгогч, “Би МАХН-ын гишүүн хүн л дээ. Сая дахин одоогийн Ерөнхийлөгчдөө саналаа өгсөн. Гэхдээ би шинэ ерөнхийлөгч сонгогдсонд үнэхээр баяртай байна. Өглөө босоод шинэ Ерөнхийлөгч сонгогдсоныг сонсоод монголд өөрчлөлт хэрэгтэй байсныг ухаарлаа. Сонгууль шударга явагдвал шударгаар ялж болдгийг үзлээ. Баяр хүргэе” гэж утасдаж байх юм. Энэ сонгогчид өөрт нь өөрчлөлт хэрэгтэй мэт. Гэхдээ өөрчлөлт хэрэгтэй байсныг өглөө сэрээд ухаарсан нь яамай даа.

Монголчууд бидний хувь төөргөө урьдчилан харах зөн билэг зөв байсан байгаасай хэмээн найдья. 4 жилийн дараа ард түмэн хийсэн ажилд тань дүгнэлт хийх болно гэдгийг хэн хэн нь мэдэж буй биз.
АН ялалтаа ард түмэнтэйгээ хамт тэмдэглэхээр зэхэж, АХ нам ч ялагдлаа соёлтой хүлээн зөвшөөрч, шинэ Ерөнхийлөгчид амжилт хүсч байгаа нь сайхан хэрэг. Гэхдээ монголчууд сонгуулийн уур амьсгалаас мөд ангижирахгүй нь. Шинэ ерөнхийлөгчийн үлдээсэн УИХ-ын гишүүний хоосон суудал дахин нэг сонгуулийг нэхэж байна.

Fear

2009-05-23T09:48:00.002+08:00

"Аливаа хувьсгал зөвхөн шинэ хүнд суртлын лаг шаварт ширгэн алга болдог." - Франз Кафка

Бага ангид Майн Ридийн нэгэн зохиолыг айдаст автан арайхийн уншиж байсан бол сая нэгэн номыг уншаад бас дахин нэг айж үзлээ. Гэхдээ энэ удаагийнх огт өөр айдас. Толгойгүй хэрнээ морь унаад давхидаг хүнээс айдаг тэр цаг ард хоцорсон ч гэлээ гэмгүй хүнийг нэг л өдөр хилс хэрэгт гүтгэж, шоронд хорьдог тогтолцоотой нийгмийн тухай ном уншаад айсан нь тэр.

Нийгэм бүхэлдээ дүнсгэр, гудамжаар алхлах хүмүүсийн нүд гунигаар дүүрэн, түүнийг нь эрс өөрчлөх онцгой үйл явдал хэзээ ч тохиолдох шинжгүй мэт өдөр хоног өнгөрсөөр байвал хэн бүхэнд хэцүүхэн санагдах нь мэдээж. Ийм нийгэмд гэнэт тохиолдсон үйл явдал өнөөх уйтгарт амьдралыг чинь өөрчлөөд зогсохгүй, улам гашуудалтай, эмгэнэлтэй зүйл болгон дордуулчихвал хүн гэдэг амьтанд цаашид тэсэн тэвчих чадал үлдэх болов уу? Яг л ийм бузар булай, шударга бус байдал ноёрхсон нийгэмд амьдарч буй Йосеф К хэмээх өрөвдөлтэй эрийн тухай өгүүлсэн “Шүүх хурал” (The Trial) зохиолыг уншаад өөрийн эрхгүй айдас төрсөн билээ. Франз Кафкагийн бичсэн уг философилог роман түүний амьдарч асан үеийн нийгмийн бодит дүр төрхийг илчлэн харуулсанаараа, нийгэмд оршин буй муу муухай бүхнийг Йосеф К гэгч хүний эмгэнэлт амьдралын жишээн дээр дэлгэн үзүүлснээрээ сонирхолтой ажээ. Ф.Кафка дуусгаж амжаагүй энэ зохиолоо устгахыг захиад нас барсан ч түүнээс хойш нэг жилийн дараа ном болгон хэвлүүлсэн нь асар их дуулиан тарьсан гэж дуулддаг.

Диалог хэтэрхий ихтэй, жүжгийн зохиол шиг боловч цаашид үйл явдал яаж өрнөх гээд байгааг нь тааварлахад хэцүү, сонирхолтой зохиол байлаа. Хилс хэрэгт гүтгэгдсэн хөөрхий эрийг байцааж буй мөрдөгч ‘You will be quite right, as there are proceedings only if I acknowledge that there are.’ гэж хэлээд л энэхүү мөрдөн байцаалт цаашид хэрхэн өрнөхийг шуудхан хэлчихдэг. Зодож, жанчихгүй хэдий ч хүнийг сэтгэлзүйгээр алах аргад мэргэшсэн шүүх тогтолцооны гутамшигтай үйл ажиллагаа яван явсаар К-г үхлээс өөр сонголтгүй үлдээнэ. Эцэст нь зохиолыг бүрэн ойлгосон гэж худлаа хэлэхгүй ч амьдын там гэдэг үгэнд тодорхойлолт хайж байгаа бол энэ ном л тэрний талаар хангалттай өгүүлсэн мэт. Монголчууд бид арай ч энэ зохиол дээр гардаг шиг нийгэмд амьдраагүй байлгүй гэж найдаж байна. Хар бараан зохиол хэсэг уншсаны дараа бушуухан өөр юм хиймээр санагдаад эвгүй байсан шүү.

Salad days of Humanity

2009-05-07T23:02:00.003+08:00

Дэлхий дээр оюун ухаант хүн үүсэн бүрэлдэх үйл явц өдгөөгөөс 200 000 жилийн түүхэн цаг хугацаатай уралдан өнөөдрийг хүрчээ. Гэвч хүн төрөлхтөнд энэ гариг дээр цаашид амьдрах цаг хугацаа тэдний үүсэн хөгжсөн үйл явцаас ч ахархан үлдээд буйг эрдэмтэд тооцоолжээ. Хүмүүс ойрын 5, 10, 20 жилийн ирээдүйнхээ талаар санаа тавьцгаадаг ч үнэн хэрэгтээ 5000, 10000 жилийн дараахь үйл явцын талаар эргэцүүлэн тунгаах нь тун бага ажээ. Астрофизикч Брэндон Картерын doomsday argument хэмээн нэрийдсэн тайлбараас үзвэл хүн төрөлхтөний нөхөн үржихүйн тоо дээд хязгаартаа очих хүртэл ердөө 9000-хан жилийн хугацаа үлдээд байгаа аж. Бүр тодруулбал, Дэлхий дээрх хүн төрөлхтөний амьдрал 11000 он гэхэд дуусгавар болох 95 хувийн магадлалтай гэнэ. Энэ нь бидэнд хангалттай их хугацаа гэж тооцогдож болох ч орчлон ертөнцөд цаашид өрнөхөөр дуншиж буй агуу их хувьслийн түүхтэй харьцуулбал нэг секундыг хэдэн арван мянга хуваасантай тэнцэх асар богинохон хугацаа юм. Цаг хугацааны аялалаа цааш нь үргэлжлүүлье.

Нар бидэнд амьдрал бэлэглэсэн. Гэвч тэрээр энэхүү бэлгээ бидэнд үүрд өгөөгүй бөгөөд түүнийгээ буцааж авах нь лавтай. Питер Уорд, Дональд Браунли нар The Life and Death of Planet Earth номдоо энэ талаар тодорхой өгүүлсэн агаад биднийг өглөө сэрэх бүрт Нар маань энергиэ бага багаар нэмэн мандаж байдаг гэдгийг сануулсан юм. Өдгөөгөөс 500 сая жилийн дараа дэлхий дээрхи амьтай голтой бүхэн үгүй болж, манай гариг Сахарын элсэн цөлөөс ч халуун хахир хатуу биет болон хувирах ажээ. Арай том биетэй амьтад туйлын сэрүүнийг бараадан түр зуур амь гарч болох ч тун удалгүй далай тэнгис буцалж, аймшигтай энэ халуунаас зайлах ямар арга үгүй болох нь харамсалтай. Газрын гүн дэх зарим организмууд энэ үед тэсэн үлдэж болох ч тэдэнд “гэрэлт ирээдүй” байхгүй гэдэг нь тодорхой.
Хэт томорч эргэн тойрныхоо гариг эрхэсийг залгих Нар маань өөрөө тун удалгүй бөхөх бөгөөд барагцаалбал 5 тэрбум жилийн дараа амьдралынхаа сүүлчийн шатанд дөхөж ирэх юм. Улаан аварга од болон тэлсэн Нар эргэн тойрныхоо жижиг гаригууд-Меркури, Венус, Дэлхий, Марсыг нэгэн амьсгаагаар залгина. Нарны улаан аварга од болон тэлэх энэ үйл явц түүний амьдралын төгсгөл хэсгийн эхний үе шат юм. Гидроген нь барагдаж дууссан Нар татах хүчээ мөн адил алдах бөгөөд амьдралын сүүлчийн шатандаа цагаан одой од болон агшина. Хэдийгээр массаа хадгалан үлдэх хэдий ч түүний хэмжээ Дэлхийн диаметрээс ч жижигхэн байх аж. Энэхүү байдлаа хадгалан орших боломжийг орчлон ертөнц Наранд 1 их наяд жилийн хугацаатай олгох бөгөөд тэрээр үүний эцэст хар одой гариг болон хувирч нэг мөсөн зүйл дуусах ажээ.
Өмнө нь өөрийн гэр бүл дэх бусад гаригуудыг гэрэлтүүлж байсан гэх өчүүхэн ч ул мөрийг үлдээгээгүй хар одой гаригийн эргэн тойронд Нарны их тэлэлтийн үед түүнд залгигдалгүй үлдэж чадсан Юпитер, Сатурн гэх мэт гаригууд түүний үлдээсэн тойрог замаар эргэлдсэн хэвээр байна. Science сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгааны сүүл үеийн баримтуудаас үзвэл эрдэмтэд бусад галактик дахь цагаан одой гаригийг тойрон эргэлдэж буй металл материас бүрдсэн тойрог замыг нээжээ. Манай Нарны аймагт ч энэ үйл явц тохиох бөгөөд эцсийн үр дүнд энэхүү металл хэлбэрийн тойрог замуудын гаригууд өөр хоорондоо мөргөлдөх, эсвэл хөдөлгөөнөө өөрчлөх, бүр гадаад ертөнц рүү шидэгдэх үйл явц тохиох аж. Ийнхүү ирээдүэйд Нарны аймаг гээд байх зүйл үлдэхгүй нь. Бүх зүйл эцэс төгсгөл нь үл мэдэгдэх харанхуй орчлон луу цацагдан алга болохыг төсөөлөхөд хэцүү.
Галактикууд энэ зуур яах бол? Андромеда хэмээн нэрлэгдсэн хэдэн тэрбум оддын нэгдэл асар том галактик манай “Сүүн зам” галактик рүү чиглэсэн байдалтай хөдөлж байгаа бөгөөд одоогоос 2 тэрбум жилийн дараа гэхэд энэ хоёр галактик хоорондоо мөргөлдөнө хэмээн тооцоолж байна. Тэд илүү том галактикийг бүрдүүлэх хүртлээ өөр хоорондоо олон удаа шөргөөцөлдөх бөгөөд хоёр том хар нүх нэгдсэнээр манай галактикийн орчлон ертөнц дэх байр суурийг үндсээр нь өөрчлөх ажээ.
Алсын оддын үзэгдэх гэгээг бидэнд хүргэх хүртлээ гэрэл хэр их цаг хугацаа зарцуулдгийг бид мэддэг. Гэвч одот ертөнц дэх тайлагдашгүй нууцлаг хар хүч үзэгдэх галактикуудыг биднээс улам бүр холдуулан хөндийрүүлж байгаа нь хачирхалтай. Эдвин Хабблын нээсэнчлэн Их тэсрэлтийн дараа орчлон ертөнц улам бүр тэлсээр байгаа нь тэднийг харанхуйн хязгаар буюу гэрэл үл нэвтрэх хар нүх рүү шунган орох нөхцлийг бүрдүүлж байгаа ба тэлж буй одот ертөнц дэх галактикууд энэхүү харанхуйн хязгаарт дөхөж очсоноор гэрлийн хурдаас ч хэд дахин илүү төсөөлөмгүй хурднаар харанхуй хязгаар луу нэвтэрч үүрд үзэгдэхээ болих юм. “Сүүн зам” галактикийн одот ертөнцөд орших цаг хугацаа өдгөөгөөс хойш 3 их наяд жил байх нь. Роберт Ж.Шеррерын үзэж байгаагаар, 3 их наяд жилийн дараа биднээс хамгийн алсад орших галактикуудын хувьд Их тэсрэлт болсон гэх ул мөр огтоос үлдэхгүй ажээ. Бүхэл бүтэн одот ертөнцийг залгисан тэрхүү харанхуй биетийн цаана чухам юу байна? Үүнийг хүн төрөлхтөн мэдэж ч төвдөлгүй орчлон ертөнцийн түүхийн балар эртний цаг үед үгүй болчихсон шүү дээ! Гэхдээ орчлон ертөнцийн төв хэсэгт орших галактикууд хэсэг зууртаа оршин байх хэдий ч өнөөх аймшигт харанхуй руу хамагдан орох хувь тавилангаас аль нь ч зайлж чадахгүй.
Барагцаалбал 10³⁰ жилийн дараа орчлон ертөнцөд нейтрон одод, хар нүхнүүд л үлдэх бөгөөд үндсэндээ огторгуй хоосон хөндий биет болон хувирах ажээ. Тэнд гэрэлтэх нэг ч од үлдэхгүй нь. Хар нүх хар нүхтэйгээ нэгдэж асар том таталцлын оронг үүсгэх агаад энэ нь бүх юмны төгсгөл хараахан биш юм. Стифен Хоукингийн үзсэнээр хар нүх өөрөө ширгэж алга болдог. 10¹⁰⁰ жилийн дараа сүүлчийн хар нүх үгүй болох аж. Галактикгүй, хар нүхгүй, ер нь юу ч үгүй болсон орчлон ертөнцийн температур абсолют тэг хэмтэй тэнцүү болох ба таталцлын орон дахин сэргэх боломж тэнд үгүй. Магад энд дахин Их тэсрэлт болох боломж бүрдэхийг үгүйсгэхгүй. Орчлон ертөнц цикл хөдөлгөөнтэй гэж үзвэл энэ бүхэн дахин эхлэх боломжтой байж мэдэх юм. Гэвч Их тэсрэлтийн нөхцөл бүрдэх хүртэлхи тэрхүү цаг хугацааг тодорхойлж хэлье гэхэд тоон илэрхийллийн утга хүрэлцэхгүй ажээ.
Энэ бүхэн мэдээж хүн төрөлхтөний хувьд аз жаргалтай ирээдүй биш юм. Угаас аз жаргал, баяр, баясал гэх мэт нэр томьёо орчлон ертөнцөд огтоос зохихгүй мэт. Түүнд энэ хамаагүй. Харанхуй орчлон дахь хумхын тоос-Дэлхий хэмээх гаригийн ирээдүйн талаар тэр санаа тавихгүй нь тодорхой. Магадгүй орчлон ертөнцийн ирээдүйн энэ тодорхой нөхцөл байдал нэг бол бидэнд олдсон өнөөдрийн амьдралын үнэн цэнийг гайхамшигтайгаар тодорхойлох боломж, эсвэл энэ бүх амьдрал ямар ч утга учиргүйн тов тодорхой илрэлийн аль нэг байх нь. Улс төрийн сонгууль, эдийн засгийн хямрал гээд өөрсдийн сэдэж олсон тоглоомынхоо хүүхэлдэй болон өдөр хоногийг өнгөрөөж байгаа бид эцсийн дүнд юуны төлөө, яахын тулд тоост орчлонд шороо хөдөлгөж яваагаа орчлон ертөнцийн ирээдүйтэй л холбон тайлбарлаж чадвал илүү утга учиртай байж мэдэх юм.

No choice elections

2009-04-26T11:02:00.002+08:00

Сонголт хийх цаг ойртож байна. Манайд парламент төрийн эрх барих дээд байгууллага гэгддэг ч улсынхаа нутаг дэвсгэрт бүх нийтээр дагаж мөрдөх зарлиг гаргах, бүх шатны шүүхийн шүүгчдийг, улсын ерөнхий прокурорыг томилох, гадаад харилцаанд улсаа бүрэн эрхтэй төлөөлөх, улсынхаа нэрийн өмнөөс олон улсын гэрээ байгуулах, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийг тэргүүлэх, зэвсэгт хүчнийг ерөнхийлөн удирдах өргөн эрх мэдлийг Ерөнхийлөгч буюу төрийн тэргүүнд олгожээ. Тиймээс энэ хүн бидний хүсээд буй хүмүүнлэг, иргэний ардчилсан нийгмийг цогцлуулан хөгжүүлэх зорилгыг биелүүлэхэд нилээд оролцоотой шүү дээ.

Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үр дүн тухайн улсын ард түмэн чухам юуг хүсч, юунд зорьж буйн илэрхийлэл болох учиртай. Тэр нь хэнийг сонгож байгаагаар илрэлээ олдог байх. Дараагийн дөрвөн жилийн хувь төөргөө урьдчилан харах чадвар гэх юм уу даа. Сонгогдсон хүн нь ард түмнийхээ итгэлийг зүтгэлээр хариулах ёс суртахууны хариуцлагатай, ажилласан шиг ажилладаг хүн байвал сонгогчид сэтгэл хангалуун байх нь мэдээж.
Жил жилийн сонгуулиар нэг хүнийг сонгодог ч тэр нь ард түмнийг хүсч, зорьж буй зүйлд нь ойртуулж өгч чадахгүй бол түрүүний хэлдгээр хувь төөргөө урьдчилан харах ард түмний чадвар дутагдсан, эсвэл тухайн үед ард түмэн сонголтгүй сонгуулийн золиос болсон байх магадлалтай. Бараг ялгаагүй хоёр хүний нэгийг яалтчгүй сонгохоос өөр аргагүй мухардлыг сонголтгүй сонголт гэдэг. Кин Хуббардын хэлсэн үг байдаг. “Ард түмэн хамгийн сайныг нь сонгохыг хүсдэг ч тэд хэзээ ч нэр дэвшдэггүй” гэж. Энэ бол сонголтгүй сонгуулийн жишээ. Миний бодлоор энэ жил бид тийм сонголтон дээр тулж ирээд байх шиг. Эрсхэн хэлэхэд, одоогийн Ерөнхийлөгчийг сайн төрийн тэргүүн гэхээсээ илүү давгүй орчуулагч байсан л гэж боддог. Шулуухан хэлэхэд, одоогийн нэр дэвшигчийг сайн ардчилагч гэхээсээ илүү гайгүй уран илтгэгч л юм даа гэж хардаг. Хөлбөмбөгийн талбай дээр хоёр тааруухан баг өрсөлдөхөд тоглолтыг нь үзэх хүсэл бараг төрдөггүй биз дээ. Жаран чагванц уралдахад яадаг гэдэг билээ? Бид ийм сонголтын золиос болж, дахин дөрвөн жил урагш биш хойш алхах гээд байгаа юм шиг айдас далдуур төрөөд байна. Тэгэхээр надад ямар сонголт үлдэж байна?

The Unfinished Nation

2009-04-14T11:44:00.002+08:00

Эрх чөлөөт амьдралдаа эзэн нь байхыг хүссэн хэн бүхний хүсэл зориг нэгдэж чадвал гарамгай үйлсийг хамтдаа бүтээх хүч чадлыг бий болгодог гэдгийг энгийнээр хүүрнэн өгүүлсэн The Unifinished Nation номыг уншаад үзээрэй. Түүхэн чиглэлийн номонд хорхойтой уншигчиддаа энэ номыг би санал болгох гэсэн юм. Номын зохиогч Колумбын их сургуулийн профессор Алан Бринкли. Өмнө нь түүний America in Modern Times номыг уншиж байсан юм. Гэхдээ энэ удаад хоёр зуу гаруй жилийн түүхтэй хүчирхэг гүрний хөгжлийн түүхийг өөрийн ард түмний бодит амьдралтай холбон тайлбарлаж бичсэн The Unifinished Nation ном их дажгүй санагдлаа.

Номын The Meeting of Cultures эхний бүлэг хүн төрөлхтөнөөс хамгийн түрүүнд Америк тивд очиж суурьшсан хүмүүс нь монголчуудын угсааны хүмүүс байсныг өгүүлснээр эхэлдэг. Өдгөөгөөс 14000-16000 жилийн тэртээ энэ хүмүүс Берингийн хоолойгоор дамжин Хойд Америкт хөл тавьж, Христыг мэндлэхээс 8000 жилийн өмнө Өмнөд Америкт хөл тавьсныг гэрчлэх баримтуудыг номонд дэлгэжээ. Энд нэг зүйл тэмдэглэхэд, монголчууд бидэнтэй шууд холбоотой гэж хэлж болох өгүүлбэр энэ номонд үүнээс өөр байгаагүй хэдий ч хүний хөл өмнө нь хүрч амжаагүй байсан асар уудам энэ тивд анхлан хөл тавьсан азтан нь манай өвөг дээдэс байсан нь үнэн бол сайхан хэрэг. Нэрт зохиолч Лодонгийн Түдэв гуай хэдэн жилийн өмнө Өмнөд Америкийн уугуул иргэд гурил элддэг гамбанз, элдүүр зэргийг монголоор хэлдэг гэж ярьж байсан нь үүнтэй холбоотой биз. Өмнөд Америкийн уугуул иргэдийн хэлэнд монгол үг хэллэг хэрэглэгдэж байгааг сонсоход тухайн үед сонин санагдаж байж билээ.
Колумбаас өмнө Америк тивд анхны иргэд хэрхэн ирж суурьшсныг энэ мэт баримтаар нотолж, улмаар өдгөөгийн Перу, Мексикт Маяачууд, Ацтекийн өндөр хөгжсөн соёл иргэншил хэрхэн оршин тогтнож байсныг, Лэйф Эриксон гэгч норвеги эр Америк тивд бараг хамгийн анх очсон хуучин тивийн төлөөлөгч байсныг, Колумбын аялал шинэ тивд Испанийн хүчирхэг эзэнт улсыг байгуулах анхны жимийг тавьсныг, улмаар нутаг орондоо багтахаа больсон англичууд Америк тивийг эзэмших хүсэл эрмэлзэлдээ хөтлөгдөн Франц, Голланд зэрэг колончилогч бусад гүрнүүдтэй хэрхэн өрсөлдөж байсныг, колонийн анхны суурин хот Жэймстауныг байгуулах үйл явц ямар хүнд бэрх сорилтуудтай нүүр тулгарч байсныг, Английн колончилогчид, нутгийн уугуул иргэдийн хооронд газар нутгийн болоод соёлын тэмцэл хэрхэн өрнөж байсныг, Нэгдсэн улсын анхны муж улсууд болох Виржиния, Массачусеттс, Мэрилэндын колониуд хэрхэн бүрэлдэн бий болсныг, эдгээр колониуд үнэн хэрэгтээ тус тусын шашны итгэл үнэмшлээр нэгдсэн хүмүүсийн ялгарал байсныг, колонийн мужууд дэлхийд хаана ч байхгүй боолын нийгмийг Америкт хөгжүүлж эхэлснийг, шинээр суурьшигчдын эдийн засгийн анхны хөшүүрэг нь газар тариалангийн хөдөлмөр байсныг, англичууд Америк тивд дангаар ноёрхох бодлого баримталж, Испани, Португаль, Голланд, Францын нөлөөллийг хэрхэн, ямар аргаар үгүй хийж чадсаныг, Английн засгийн газраас ногдуулсан татвар, эдийн засгийн дарамт колонийн англичуудын уур бухимдлыг хэрхэн өдөөж байсныг, улмаар энэ дарамтын эсрэг Лексингтоноос эхэлсэн хуучин ба шинэ англичуудын тулаан эцэстээ шинэ тивд шинэ улс тусгаар тогтнолоо зарлах шалтгаан болсныг, Томас Жефферсоны мутарласан Тусгаар тогтнолын тунхаг эрх чөлөөт америкийн ард түмний анхны томоохон баримт бичиг байсныг, Англиас ангижирсан америкчууд засаг захиргааны бүтэц бүрэлдэхүүнээ байгуулж, Үндсэн хуулиа анхлан баталсныг гээд өнгөрсөн хоёр зуу гаруй жилийн түүхэнд болж өнгөрсөн гинжин урвал мэт онц сонирхолтой үйл явдлуудыг тодорхой хувь хүний үйл хэрэгтэй холбон бичсэнээрээ энэ ном илүү онцлог болсон юм шиг санагдлаа.

Humphrey Gilbert, Pocahontas, Walter Raliegh, John Smith, Lord De La Warr, George Calvert, William Berkeley, Roger Williams, Metacomet, George Fox, Margaret Fell, John Harvard, James Otis, John Hancock, Richard Henry Lee... Нэрлээд байвал хэл хугармаар бум буман хүн өнөөдрийн АНУ-ыг бүтээн босгох үйл хэрэгт өөрсдийн хувь нэмрээ хэрхэн оруулсныг энэ номоос унших боломжтой. Түүхийг ард түмний, тэр дундаа тодорхой хувь хүмүүсийн гайхашигтай үйл хэрэг бүтээдэг, түүнд өнгө гэрэл нэмдэг гэдгийг энэ ном батлан харуулна. Үнэхээр нийгмийн хөгжлийн аль ч түүхэнд хувь хүний оролцоо ямар их үүрэг рольтой байдгийг бид мэднэ. Шинэ хөгжлийн оргил өөд тэмүүлж яваа монголын ард түмэн бид ч гэсэн ардчиллын өлгий орны ард түмэнтэй нэгэн адил эрх чөлөөгөө бүрэн дүүрэн утгаар нь мэдрэх хүсэл эрмэлзлээр хэзээд дүүрэн байж, мөрөөдөлдөө хүрэх замаа зөвхөн өөрсдөө чиглүүлнэ гэдэгт итгэж байна. Иймд энэ номыг уншаад үзэхэд цаг заваа дэмий үрлээ гэж харамсахгүй нь лавтай.

To the friends of the planet named "Blog"

2009-04-08T16:00:00.002+08:00

Нэг л мэдэхэд “Блог” гаригаас холбоо тасраад чилийсэн нэг сарыг ардаа орхисон байх юм. Блогоо эргэж тойрч, бусад нөхдийнхээ юу бичсэнийг унших ч завгүй явсандаа чамгүй харамсаж байна. Яагаад гэвэл тархинд хуримтлагдсан мэдлэгээ өргөжүүлэх нэг эх сурвалж маань блог байдаг учраас тэр шүү дээ. Хэн нэгнээс хараат бус, жинхэнэ эрх чөлөөт оюун ухааны илэрхийлэл болсон бичлэг, нийтлэлүүдийг олж унших боломжийг олгодог учраас блогт дуртай байдаг. Яг л ном шиг.

Хувь хүн толгойн доторхи үзэл бодол, мэдлэгээ хэнээс ч эмээлгүй гарган илэрхийлэх, бусдад түгээх эрхтэй. Мэдлэг бол таны хамгийн найдвартай өмч билээ. Хөлс хүчээ урсган байж олж авсан материаллаг эд баялгийг тань хэн нэгэн дээрэмдэх, устгаж гэмтээх аюул байдаг бол таны тархин дахь мэдлэгийг хэн ч булааж чадахгүй. Блогчдын тархинд хуримтлагдсан энэхүү үнэ цэнэтэй өмч буюу мэдлэгээс хуваалцах тэрхүү боломжийг блог олгодог учраас энэ гариг дээр үе үе ирэхэд таатай санагддаг. Цаасан мөнгө цахим хэлбэрт шилжиж, санхүүгийн зах зээл дээрхи арилжаа наймаа бүгд материаллаг төлөв байдлаасаа холдоод удаж байгаатай адилхан хүний толгой доторхи мэдлэг барилга байшингаас илүү үнэ цэнэтэйд тооцогдох тэр цаг үе ирж байх шиг. Энгийн жишээ дурьдахад, хэн нэгэн хүний хөдөлмөрлөх үйл явцын үр дүнд бий болсон материаллаг биет нь тухайн хүний өмч болох хэдий ч шинээр бий болсон энэ эд хөрөнгийн жинхэнэ үнэ цэнэ нь түүнийг бүтээхэд ашиглагдсан мэдлэг, хөдөлмөрлөх үйл явцад агуулагдаж байдаг. Энд яагаад мэдлэгийн тухай яриад эхлэв гэхлээр “Блог” гаригаас хэсэг зуур холдсон хугацаанд мэдлэгтэй холбоотой нэгэн ном хэвлүүлснээ та бүхэнд дуулгах гэсэнд л гол учир нь байгаа юм. Номын нэр “Хувийн өмчийн онол”. Номын маань нэрийг анх сонсоод мэдээж шууд утгаар нь ойлгох биз. Энэ нь ч зөв. Ном маань ерөөсөө л хувийн өмчийн онолын тухай юм. Гэхдээ энэ удаад номоо блогтой, бас мэдлэг гээч агуу зүйлтэй холбон танилцуулах гэж оролдож байна.

Хувийн өмч, өмчлөх эрхийн талаар ярих үед юун түрүүн хувь хүн өөрийн үзэл бодол, үнэт зүйлсээ хэрхэн өмчилсөн эсэх нь илүү анхаарал татдаг. Баян эр олон арван машин, хэд хэдэн эдлэн газар, үл хөдлөх хөрөнгүүдээрээ сайрхан баярхаж болох ч эцсийн эцэст тухайн хувь хүн өөрийн үзэл бодол, толгой доторхи оюун ухааныхаа хэр сайн эзэн нь байна вэ гэдгээр түүний эрх чөлөө, бодит оршихуй тодорхойлогддог гэдгийг өнөө цагт хүн бүр мэддэг болжээ. Ямартаа л аль 17-р зууны үед Жон Локк өөрийн үзэл бодол, оюун ухаан, бие махбодио хэнээс ч хараат бусаар удирдан чиглүүлж чаддаг хүнийг жинхэнэ эрх чөлөөтэй, “өөрийгөө өмчилсөн” хүн гэж нэрлэсэн байхав дээ. Өөрийгөө өмчилж чадаагүй хүн өөр бусад эд хөрөнгийн эзэн нь байж чадахгүй. Тийм ч учраас “Хувийн өмчийн онол”-ыг ардчилсан, эрх зүйт нийгмийн гишүүн, эрх чөлөөт хувь хүний жам ёсны өмчлөх эрх, түүний толгойн доторхи мэдлэгийн тухай ном гэж ойлгож болно. Мэдлэг бол хувийн өмчийн хамгийн гайхамшигтай хэлбэр билээ. Та халаасандаа мөнгөгүй хэдий ч тархиндаа чамгүй мэдлэгтэй бол өөрийгөө баянд тооцож болно. Гайхамшигтай сэтгэгч Фридрих вон Хайек “Хувийн өмч бол эрх чөлөөт байдлын хамгийн чухал баталгаа юм” гэж онож хэлсэн нь ч учиртай. “Блог” гаригийн мэдлэгээр баян залуучууддаа амжилт хүсье.

A handsome Mongolian guy

2009-03-05T13:35:00.002+08:00

Марк Уолбергтай хамт.

"Ханкүк" киноны уран бүтээлчид-Уилл Смит, Чарлиз Терон нартай хамт.

"Кинг Конг" киноны уран бүтээлчид- Австралийн найруулагч Питер Жексон, жүжигчин Адриен Броди, Наоми Ваттс нартай хамт.